Wpływ alkoholu na schizofrenię

Schizofrenia jest chorobą, która wymaga leczenia, stabilności i możliwie spokojnego rytmu życia. Alkohol działa odwrotnie. Rozregulowuje sen, emocje, zachowanie, pamięć, ocenę sytuacji i współpracę z leczeniem.

Dlatego u osoby chorującej na schizofrenię picie alkoholu rzadko jest „tylko piciem”.

Może zacząć się niewinnie. Ktoś pije, żeby zasnąć. Żeby nie czuć napięcia. Żeby wytrzymać samotność. Żeby łatwiej wejść między ludzi. Żeby na chwilę odsunąć lęk, głosy, podejrzliwość albo ciężar choroby.

Ale później alkohol często dokłada kolejny problem.

Gorszy sen. Pominięte leki. Większy lęk. Konflikty w domu. Więcej chaosu. Czasem nawrót objawów psychotycznych. Czasem hospitalizacja. Czasem sytuacja, w której rodzina nie wie już, co jest schizofrenią, co alkoholem, a co jednym i drugim naraz.

Krótka odpowiedź:
Alkohol może pogarszać przebieg schizofrenii, bo wpływa na sen, emocje, ocenę rzeczywistości, pamięć i regularność leczenia. U części osób może zwiększać ryzyko nawrotu objawów, nasilać lęk, podejrzliwość, impulsywność i problemy z przyjmowaniem leków. Jeśli pojawiają się omamy, urojenia, agresja, splątanie, myśli samobójcze albo przerwanie leczenia, potrzebna jest szybka konsultacja psychiatryczna. Przy bezpośrednim zagrożeniu życia lub bezpieczeństwa trzeba dzwonić pod 112.

Dlaczego alkohol jest ryzykowny przy schizofrenii?

Najprościej mówiąc: schizofrenia potrzebuje stabilizacji, a alkohol wprowadza niestabilność.

Nie chodzi tylko o sam moment picia. Chodzi też o to, co dzieje się później.

Po alkoholu człowiek może gorzej spać. Może pominąć leki. Może wejść w konflikt. Może źle odczytać sytuację. Może szybciej uznać, że ktoś mu zagraża. Może następnego dnia czuć większy lęk, wstyd, rozbicie albo podejrzliwość.

U osoby bez schizofrenii to też może być problem. U osoby z chorobą psychotyczną konsekwencje mogą być poważniejsze.

Alkohol może:

• pogarszać sen,
• nasilać lęk,
• zwiększać drażliwość,
• utrudniać trzeźwą ocenę sytuacji,
• nasilać impulsywność,
• utrudniać regularne przyjmowanie leków,
• zwiększać ryzyko konfliktów,
• mieszać obraz objawów psychicznych,
• utrudniać kontakt z lekarzem,
• zwiększać ryzyko nawrotu choroby,
• zwiększać ryzyko hospitalizacji.

To nie znaczy, że każdy łyk alkoholu automatycznie wywoła psychozę. Tak nie należy tego upraszczać.

Ale u osoby chorującej na schizofrenię alkohol jest czynnikiem, który może osłabić to, co w leczeniu jest najważniejsze: regularność, sen, leki, kontakt z psychiatrą, przewidywalny rytm dnia i wsparcie bliskich.

Jeśli chcesz szerzej zrozumieć, jak alkohol wpływa na mózg i organizm, zobacz artykuł: wpływ alkoholu na organizm.

Alkohol a leki przeciw-psychotyczne

To bardzo ważny fragment.

Osoba chorująca na schizofrenię nie powinna samodzielnie zmieniać leków, odstawiać ich ani mieszać ich z alkoholem bez rozmowy z lekarzem. Alkohol może nasilać senność, zaburzać koncentrację, zwiększać ryzyko upadków, pogarszać ocenę sytuacji i utrudniać rozpoznanie, co jest skutkiem leku, co choroby, a co alkoholu.

Częsty problem wygląda tak:

człowiek wypije, potem zapomni o lekach.
Albo uzna, że po alkoholu nie powinien ich brać.
Albo następnego dnia czuje się gorzej i stwierdza, że „leki nie działają”.
Albo przerywa leczenie, bo alkohol daje chwilowe poczucie ulgi.

To może uruchomić bardzo niebezpieczne koło.

Mniej regularne leczenie.
Gorszy sen.
Więcej napięcia.
Większe ryzyko nawrotu.
Więcej picia, żeby to napięcie zagłuszyć.

Jeśli osoba chorująca na schizofrenię pije alkohol, najlepiej, żeby powiedziała o tym lekarzowi prowadzącemu. Nie po to, żeby zostać ocenioną. Po to, żeby lekarz znał realną sytuację.

Bez tego leczenie może być prowadzone trochę „w ciemno”.

Alkohol jako sposób na objawy

Część osób pije nie dlatego, że „lubi imprezy”. Pije, bo próbuje sobie poradzić.

Z głosami.
Z napięciem.
Z bezsennością.
Z samotnością.
Z lękiem.
Z poczuciem odklejenia od ludzi.
Z nudą.
Z brakiem sensu.
Z ciężarem choroby.

To trzeba zobaczyć uczciwie.

Jeśli alkohol pełni funkcję samoleczenia, samo mówienie „nie pij” zwykle nie wystarczy. Osoba musi dostać inną formę pomocy. Bezpieczniejszą. Stałą. Dopasowaną do choroby i uzależnienia.

W praktyce potrzebna bywa współpraca kilku obszarów: psychiatry, terapeuty uzależnień, rodziny i czasem opieki środowiskowej. Bo jeśli ktoś ma schizofrenię i problem z alkoholem, to nie są dwa oddzielne światy. One się przenikają.

Jak alkohol może nasilać objawy i utrudniać leczenie?

Największy kłopot polega na tym, że alkohol potrafi zamazać obraz.

Rodzina widzi, że ktoś jest podejrzliwy, niespokojny, nie śpi, mówi dziwne rzeczy, słyszy głosy albo odmawia leków. I zaczyna się pytanie:

czy to schizofrenia?
czy alkohol?
czy odstawienie alkoholu?
czy interakcja z lekami?
czy nawrót?
czy zatrucie?
czy coś neurologicznego?

Tego nie powinno się rozstrzygać w domu.

Objawy mogą się nakładać. Alkohol może wywoływać lub nasilać objawy psychiczne. Odstawienie alkoholu też może dawać silne objawy: lęk, bezsenność, drżenie, pobudzenie, a w cięższych przypadkach majaczenie albo drgawki.

Do tego dochodzi schizofrenia, która sama w sobie może przebiegać z omamami, urojeniami i dezorganizacją myślenia.

Dlatego w razie pogorszenia stanu potrzebna jest ocena lekarza. Szczególnie jeśli zmiana jest nagła.

Co powinno zaniepokoić?

Niepokojące jest każde wyraźne pogorszenie po alkoholu albo po przerwaniu picia.

Szczególnie:

• powrót głosów,
• nasilenie omamów,
• silna podejrzliwość,
• przekonanie, że ktoś chce zrobić krzywdę,
• mówienie o podsłuchach, śledzeniu albo spisku,
• brak snu,
• pobudzenie,
• agresja,
• silny lęk,
• wycofanie z kontaktu,
• odstawienie leków,
• odmowa jedzenia lub picia,
• splątanie,
• drgawki,
• mówienie o śmierci,
• myśli samobójcze,
• zachowania ryzykowne,
• ucieczki z domu,
• kontakt z policją lub pogotowiem po alkoholu.

Nie warto tego tłumaczyć tylko charakterem.

Nie warto też czekać, aż „przejdzie po weekendzie”.

Jeśli osoba chorująca na schizofrenię pije i zaczyna tracić kontakt z rzeczywistością, trzeba reagować.

Jeśli dominują głosy, urojenia i poczucie zagrożenia po alkoholu, pomocny będzie też osobny tekst: halucynoza alkoholowa. To inny temat, ale w praktyce objawy mogą wyglądać podobnie i wymagają oceny medycznej.

Kiedy szukać pilnej pomocy?

Pilnej pomocy trzeba szukać, gdy pojawia się:

• brak logicznego kontaktu,
• splątanie,
• agresja,
• grożenie sobie lub innym,
• myśli samobójcze,
• głosy nakazujące zrobienie krzywdy,
• drgawki,
• silne pobudzenie,
• bezsenność przez wiele godzin lub dni,
• odstawienie leków i szybkie pogorszenie,
• podejrzenie zatrucia alkoholem lub lekami,
• objawy ciężkiego odstawienia alkoholu.

W sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia albo bezpieczeństwa trzeba dzwonić pod 112.

Jeśli nie ma bezpośredniego zagrożenia, ale stan psychiczny się pogarsza, potrzebny jest pilny kontakt z psychiatrą, lekarzem albo odpowiednią placówką medyczną.

To nie jest porażka rodziny. To jest właściwa reakcja.

Czego nie robić?

Nie próbuj na siłę przekonywać osoby, że jej urojenia są „głupie”.

Nie wyśmiewaj.
Nie krzycz.
Nie groź.
Nie dawaj alkoholu „na uspokojenie”.
Nie odstawiaj leków za kogoś.
Nie zmieniaj dawek leków bez lekarza.
Nie zostawiaj osoby samej, jeśli jest pobudzona, przerażona albo mówi o samobójstwie.
Nie udawaj, że to tylko kac, jeśli objawy są psychotyczne.

Można mówić prościej:

„Widzę, że bardzo się boisz.”
„Nie będę się z tobą kłócić o to, co słyszysz.”
„Chcę, żebyśmy byli bezpieczni.”
„Potrzebujemy kontaktu z lekarzem.”
„Nie zostawię tego bez pomocy.”

Przy schizofrenii i alkoholu często trzeba mniej dyskutować, a szybciej organizować bezpieczeństwo.

Komentarz specjalisty

„U osoby chorującej na schizofrenię alkohol może znacząco utrudnić ocenę stanu psychicznego. Może nasilać lęk, zaburzać sen, pogarszać współpracę w leczeniu i zwiększać ryzyko nawrotu objawów. Szczególnie niepokojące są omamy, urojenia, odstawienie leków, agresja, bezsenność i myśli samobójcze. W takich sytuacjach potrzebna jest szybka ocena psychiatryczna, a przy zagrożeniu życia lub bezpieczeństwa — pilna pomoc.”
— lek. med. Krzysztof Styczeń, lekarz psychiatra współpracujący z Ośrodkiem Terapii Uzależnień NIWA oraz pracujący na oddziale detoksykacyjnym

Co zrobić, gdy schizofrenia łączy się z piciem alkoholu?

Najpierw trzeba przestać udawać, że to dwa osobne problemy.

Często rodzina mówi: „gdyby tylko nie pił, byłoby lepiej”.
A lekarz widzi, że leczenie jest nieregularne.
A osoba chora mówi, że alkohol pomaga jej wytrzymać.
A wszyscy są zmęczeni.

Wtedy potrzebny jest plan, a nie kolejne awantury.

Pierwszy krok to kontakt z psychiatrą prowadzącym albo lekarzem. Trzeba powiedzieć wprost, że pojawia się alkohol. Jak często. Ile. Czy są ciągi. Czy osoba odstawia leki. Czy pojawiają się głosy, urojenia, bezsenność, agresja, myśli samobójcze.

To są informacje medyczne, nie powód do wstydu.

Drugi krok to sprawdzenie, czy potrzebna jest pomoc w zakresie uzależnienia od alkoholu. Jeśli osoba pije mimo nawrotów, hospitalizacji, konfliktów, zaleceń lekarza albo pogorszenia objawów, sam zakaz może nie wystarczyć.

Szerzej opisujemy to w artykule: leczenie alkoholizmu.

Co może zrobić rodzina?

Rodzina nie jest od tego, żeby diagnozować.

Ale może zauważać fakty.

Warto zapisywać:

• kiedy osoba piła,
• kiedy ostatnio brała leki,
• czy spała,
• czy jadła,
• czy pojawiły się głosy,
• czy mówiła o zagrożeniu,
• czy była agresywna,
• czy mówiła o śmierci,
• czy chciała odstawić leczenie,
• czy kontaktowała się z lekarzem,
• czy były wcześniejsze hospitalizacje,
• czy alkohol pojawia się przed nawrotem.

Takie notatki mogą bardzo pomóc lekarzowi.

Bliscy powinni też stawiać granice. Pomoc nie polega na ukrywaniu picia, tłumaczeniu agresji, kupowaniu alkoholu, odwoływaniu wizyt u lekarza albo udawaniu, że nic się nie dzieje.

Pomoc polega na bezpiecznym, spokojnym i konsekwentnym działaniu.

Jeśli rozmowy kończą się zaprzeczaniem, zobacz też: jak rozmawiać z alkoholikiem, który nie chce się leczyć.

Alkohol, schizofrenia i terapia uzależnienia

Terapia uzależnienia u osoby ze schizofrenią wymaga ostrożności. Nie chodzi o zwykłe hasło: „trzeba przestać pić”. Chodzi o pracę dopasowaną do stanu psychicznego, leczenia psychiatrycznego i możliwości osoby.

Czasem najpierw potrzebna jest stabilizacja psychiatryczna. Czasem leczenie szpitalne. Czasem kontakt z lekarzem i uporządkowanie leków. Dopiero potem intensywniejsza praca terapeutyczna.

Nie zawsze od razu możliwa jest głęboka psychoterapia. Czasem pierwszym sukcesem jest sen, leki, brak alkoholu, bezpieczne środowisko i przewidywalny plan dnia.

Dopiero na tym można budować dalej.

Jeśli chcesz zobaczyć, jak wygląda praca terapeutyczna w uzależnieniu, przeczytaj: terapia alkoholowa — jak wygląda.

Kiedy problem psychiczny łączy się z piciem alkoholu?

Są sytuacje, w których picie alkoholu nie jest już tylko „złym nawykiem”. Zaczyna wpływać na leczenie psychiatryczne, bezpieczeństwo, relacje i ryzyko nawrotu choroby.

Wtedy najważniejsze jest połączenie dwóch perspektyw.

Psychiatrycznej: leki, objawy, sen, bezpieczeństwo, kontakt z lekarzem.

I terapeutycznej: mechanizmy picia, nawroty, głód alkoholowy, zaprzeczanie, sytuacje uruchamiające alkohol.

W Ośrodku Leczenia Uzależnień NIWA pracujemy z osobami dorosłymi, u których alkohol stał się trudny do zatrzymania mimo konsekwencji. Jeżeli równolegle występują poważne objawy psychiczne, ważna jest wcześniejsza lub równoległa opieka psychiatryczna i ocena, jaka forma pomocy jest bezpieczna w danym momencie.

NIWA znajduje się w Wilczkowicach, blisko Krakowa. Pobyt ma charakter stacjonarny, w kameralnych warunkach, z terapią indywidualną i grupową oraz uporządkowanym rytmem dnia.

Więcej o naszej pracy znajdziesz na stronie: terapia uzależnień oraz na stronie głównej: Ośrodek Terapii Uzależnień NIWA.

Podsumowanie

Wpływ alkoholu na schizofrenię może być poważny. Alkohol może zaburzać sen, pogarszać regularność leczenia, nasilać lęk, zwiększać ryzyko nawrotu i utrudniać ocenę stanu psychicznego.

Największe zagrożenie pojawia się wtedy, gdy alkohol łączy się z odstawianiem leków, bezsennością, omamami, urojeniami, agresją albo myślami samobójczymi.

W takiej sytuacji nie warto czekać.

Najpierw potrzebne jest bezpieczeństwo i kontakt z lekarzem. Dopiero potem można układać dalszą pomoc: leczenie psychiatryczne, terapię uzależnienia, wsparcie rodziny i plan zapobiegania nawrotom.

Jeśli alkohol wraca mimo choroby i konsekwencji, to nie jest temat do zamiatania pod dywan. To sygnał, że potrzebna jest realna pomoc.