Leczenie uzależnienia od hazardu nie polega tylko na tym, żeby „przestać grać”. To praca nad mechanizmem, który każe wracać do obstawiania, nawet gdy pojawiają się długi, kłamstwa, konflikty i poczucie winy.
Hazard potrafi długo wyglądać niewinnie. Kupon za kilka złotych. Kasyno online „tylko wieczorem”. Automaty przy okazji. Problem zaczyna się wtedy, gdy granie przejmuje coraz więcej miejsca w życiu, a człowiek nie potrafi zatrzymać się mimo strat.
Leczenie uzależnienia od hazardu zwykle obejmuje terapię indywidualną, terapię grupową, pracę nad nawrotami, emocjami, długami, kłamstwami i relacjami z bliskimi. W terapii ważne jest nie tylko przerwanie grania, ale też zrozumienie, po co człowiek grał i co uruchamia przymus powrotu do hazardu. Przy dużych stratach, kryzysie psychicznym, ukrywaniu gry albo braku kontroli warto skonsultować się ze specjalistą uzależnień.
Uzależnienie od hazardu nie zawsze zaczyna się od wielkich kwot.
Czasem zaczyna się od zakładów sportowych. Od aplikacji w telefonie. Od kasyna online. Od automatów. Od grania „dla emocji”, „dla rozrywki” albo „żeby się odegrać”.
Z czasem gra przestaje być dodatkiem. Zaczyna organizować dzień.
Człowiek sprawdza kursy. Czeka na mecz. Myśli o kuponie. Przelicza, ile musi wygrać, żeby odrobić stratę. Ukrywa przelewy. Kasuje historię. Obiecuje sobie, że to ostatni raz.
A potem wraca.
W klasyfikacji ICD-11 zaburzenie hazardowe opisuje się m.in. przez utratę kontroli nad graniem, coraz większe znaczenie hazardu w życiu oraz kontynuowanie gry mimo szkód. To nie jest kwestia słabej woli. To mechanizm uzależnienia.
Nie trzeba mieć ogromnych długów, żeby problem był poważny.
Niepokojące sygnały to m.in.:
W praktyce często widać też inne zjawisko: osoba grająca nie mówi „mam problem z hazardem”. Mówi raczej: „muszę tylko spłacić długi”, „tym razem mam pewniaka”, „jak wygram, wszystko się ułoży”.
To pułapka.
Hazard bardzo często obiecuje rozwiązanie problemu, który sam pogłębia.
Kiedyś trzeba było wyjść z domu. Dziś wystarczy telefon.
Bukmacherka, kasyna online, szybkie płatności, bonusy, powiadomienia i transmisje sportowe sprawiają, że gra jest dostępna praktycznie cały czas.
To ważne w terapii.
Bo problemem nie jest tylko sama decyzja: „nie gram”. Problemem jest też kontakt z bodźcami. Reklama. Mecz. Aplikacja. Konto u bukmachera. Grupa znajomych, która obstawia. Emocje po wypłacie. Noc, kiedy nikt nie widzi.
Dlatego w leczeniu hazardu trzeba pracować bardzo konkretnie. Nie tylko ogólnie o „motywacji”.
Leczenie uzależnienia od hazardu zaczyna się od zatrzymania mechanizmu gry.
Nie chodzi tylko o deklarację. Chodzi o plan.
Na początku ważne jest rozpoznanie sytuacji:
To ostatnie jest szczególnie ważne. Przy dużych długach i poczuciu beznadziei człowiek może być w silnym kryzysie. Wtedy sama rozmowa o „silnej woli” nie wystarczy.
W terapii uzależnienia od hazardu pracuje się m.in. nad:
W podejściu poznawczo-behawioralnym dużo miejsca zajmuje praca z myślami, które podtrzymują granie.
Na przykład:
| Myśl osoby grającej | Co dzieje się dalej | Nad czym pracuje się w terapii |
|---|---|---|
| „Muszę się odegrać” | rośnie napięcie i ryzyko kolejnej straty | zatrzymanie spirali strat |
| „Tym razem mam dobry typ” | pojawia się złudzenie kontroli | oddzielenie faktów od impulsu |
| „Jak wygram, wszystko naprawię” | gra staje się „ratunkiem” | szukanie realnych rozwiązań |
| „Nikt się nie dowie” | wracają kłamstwa i ukrywanie | odbudowa odpowiedzialności |
| „Już i tak wszystko przegrałem” | pojawia się bezradność | plan bezpieczeństwa i wsparcia |
To nie jest łatwa praca.
Hazard często mocno uderza w poczucie własnej wartości. Osoba uzależniona może czuć wstyd, złość na siebie i lęk przed konsekwencjami. Czasem właśnie te emocje znowu pchają ją do gry.
W rozmowach z osobami uzależnionymi od hazardu często wraca jeden schemat.
Najpierw nie chodzi o wygraną. Chodzi o emocje. O napięcie. O adrenalinę. O poczucie, że „coś się dzieje”.
Potem pojawiają się straty.
A później gra przestaje być zabawą. Staje się próbą naprawienia szkód. Człowiek nie gra już dlatego, że chce wygrać. Gra, bo nie umie znieść przegranej, długu, wstydu albo lęku przed rozmową z rodziną.
To moment, w którym hazard zaczyna zamykać człowieka w błędnym kole.
Nie każda osoba z problemem hazardowym potrzebuje pobytu stacjonarnego.
Czasem dobrym początkiem jest poradnia, terapia indywidualna, grupa wsparcia albo konsultacja dla bliskich. Ważne, żeby nie odkładać tego do momentu, gdy sytuacja będzie skrajna.
Ośrodek warto rozważyć szczególnie wtedy, gdy:
Pobyt stacjonarny może pomóc wtedy, gdy osoba potrzebuje odcięcia od bodźców, uporządkowania dnia i intensywnej pracy terapeutycznej.
Nie jest to „ucieczka od problemu”. Dobrze poprowadzony pobyt ma pomóc zobaczyć problem bez ciągłego dostępu do gry, aplikacji, pieniędzy i presji otoczenia.
„W uzależnieniu od hazardu często najtrudniejsze nie jest samo powiedzenie: nie będę grał. Najtrudniejsze jest zatrzymanie mechanizmu, który uruchamia grę w stresie, po konflikcie, po wypłacie albo po stracie. Dlatego w terapii pracujemy nie tylko nad abstynencją od hazardu, ale też nad napięciem, odpowiedzialnością, finansami i odbudową relacji z bliskimi.”
dr Karolina Piątek, kierownik zespołu terapeutycznego Ośrodka NIWA
Rodzina zwykle pyta: „Czy mamy spłacić długi?”.
To trudne pytanie.
Automatyczne spłacanie wszystkiego za osobę grającą może czasem utrwalać problem. Z drugiej strony są sytuacje, w których trzeba działać szybko, bo pojawia się realne zagrożenie finansowe, prawne albo emocjonalne.
Dlatego w pracy z rodziną nie chodzi o prostą zasadę: „pomagać” albo „nie pomagać”.
Chodzi o mądre granice.
Bliscy potrzebują wiedzieć:
Właśnie dlatego przy hazardzie wsparcie rodziny bywa równie ważne jak praca z osobą uzależnioną.
Więcej o tym, jak działa pomoc dla bliskich, można przeczytać na stronie: wsparcie dla rodzin osób uzależnionych.
W Ośrodku Leczenia Uzależnień NIWA pracujemy z osobami, u których hazard przestał być rozrywką, a zaczął niszczyć codzienne życie, relacje i poczucie bezpieczeństwa.
Terapia nie polega na zawstydzaniu pacjenta. Wstyd zwykle już jest bardzo silny.
Ważniejsze jest zrozumienie mechanizmu: kiedy pojawia się przymus gry, co go uruchamia, jak osoba tłumaczy sobie kolejne obstawianie i co musi się zmienić, żeby nie wracała do tego samego schematu.
Program obejmuje terapię indywidualną i grupową. Ważna jest też struktura dnia, mała grupa i praca nad tym, co wydarzy się po wyjściu z ośrodka.
W leczeniu hazardu często pracujemy także z rodziną. Bo po stronie bliskich zostają długi, złość, brak zaufania i lęk, że sytuacja znowu się powtórzy.
Jeśli problem dotyczy nie tylko hazardu, ale też alkoholu, leków albo narkotyków, warto spojrzeć szerzej na terapię uzależnień i dobrać formę pomocy do całej sytuacji, nie tylko do jednej części problemu.
Nie trzeba od razu wiedzieć, czy potrzebny jest pobyt w ośrodku.
Czasem pierwsza rozmowa służy tylko temu, żeby uporządkować sytuację.
Można powiedzieć:
„Gram, tracę kontrolę i nie wiem, co dalej.”
„Mąż obstawia mecze i ukrywa długi.”
„Syn gra online i bierze pożyczki.”
„Nie wiem, czy to już uzależnienie, ale sytuacja nas przerasta.”
Taka rozmowa nie zobowiązuje do przyjazdu. Pomaga sprawdzić, jakie są możliwości pomocy i co zrobić bezpiecznie jako następny krok.
Nie zawsze. Czasem wystarczy poradnia, terapia indywidualna albo grupa wsparcia. Pobyt stacjonarny warto rozważyć wtedy, gdy osoba nie potrafi przerwać gry, ma duże długi, ukrywa problem albo wraca do hazardu mimo wcześniejszych prób leczenia.
Tak, może uzależniać bardzo silnie. Hazard online jest łatwo dostępny, szybki i często ukryty przed rodziną. Telefon sprawia, że gra może odbywać się w pracy, w domu, w nocy albo zaraz po wypłacie.
Najlepiej mówić konkretnie o faktach: długach, kłamstwach, przelewach, nieobecności, napięciu w domu. Nie warto zaczynać od wyzwisk i oskarżeń. Dobrze też jasno powiedzieć, jakie granice stawia rodzina i jakiej pomocy oczekuje.
Nie ma jednej odpowiedzi dla wszystkich sytuacji. Spłacanie długów bez warunków może utrwalać problem. Warto skonsultować się ze specjalistą i ustalić plan, który chroni rodzinę, ale nie przejmuje całej odpowiedzialności za osobę grającą.
Tak. U części osób hazard łączy się z alkoholem, narkotykami, lekami, depresją, lękiem albo silnym napięciem. Wtedy terapia powinna obejmować całą sytuację, a nie tylko samo granie.
Szybko warto szukać pomocy, gdy pojawiają się duże długi, pożyczki, groźby, utrata kontroli, myśli rezygnacyjne, przemoc, silny kryzys w rodzinie albo łączenie hazardu z substancjami psychoaktywnymi.
Kierownik zespołu terapeutycznego Ośrodka Terapii Uzależnień NIWA. Specjalistka psychoterapii uzależnień, doktor nauk społecznych.
