Czym jest Grupa Wsparcia?

Co daje grupa wsparcia w uzależnieniu?

Grupa wsparcia daje przede wszystkim kontakt. To może brzmieć zwyczajnie, ale w uzależnieniu kontakt z drugim człowiekiem często jest jednym z pierwszych obszarów, które zostają zniszczone.

Osoba uzależniona może przez długi czas ukrywać problem. Może mówić rodzinie półprawdy, obiecywać poprawę, unikać rozmów, izolować się albo udawać, że wszystko jest pod kontrolą. Po czasie zostaje sama z napięciem, wstydem i lękiem przed oceną.

Grupa wsparcia pomaga zobaczyć, że problem nie jest wyjątkową osobistą porażką. Inni też znają głód, nawroty, zaprzeczanie, wstyd, trudne rozmowy z rodziną, lęk przed powrotem do pracy albo napięcie po terapii.

W leczeniu uzależnień ważna jest psychoterapia, ale po zakończeniu intensywnego etapu pomocy potrzebne jest też środowisko, które wspiera zmianę. Grupa wsparcia może być jednym z takich miejsc.

Grupa wsparcia zmniejsza izolację

Izolacja jest częstym elementem uzależnienia. Człowiek przestaje mówić prawdę, bo boi się oceny. Przestaje prosić o pomoc, bo nie chce tłumaczyć kolejnego kryzysu. Przestaje chodzić na spotkania, bo czuje wstyd. Zaczyna myśleć, że „sam powinien dać radę”.

Grupa wsparcia działa odwrotnie. Uczy regularnego kontaktu, słuchania, mówienia o sobie i przyjmowania doświadczeń innych ludzi.

Dla wielu osób ważne jest samo usłyszenie:

„Ja też tak miałem.”

„U mnie też głód wracał wieczorem.”

„Też myślałem, że już nie potrzebuję wsparcia.”

„Też chciałem wszystko naprawić od razu.”

Takie zdania nie rozwiązują problemu za pacjenta, ale zmniejszają samotność. A mniejsza samotność często oznacza większą szansę na powiedzenie prawdy wcześniej, zanim napięcie przerodzi się w nawrót.

Grupa wsparcia pomaga utrzymać kontakt ze zdrowieniem

Po zakończeniu terapii łatwo wrócić do zwykłej codzienności i stopniowo odsunąć temat uzależnienia. Praca, dom, rodzina, rachunki i obowiązki znowu zajmują całą uwagę. Na początku może wydawać się, że wszystko jest już pod kontrolą.

Problem w tym, że zdrowienie wymaga regularnego przypominania sobie, co działa, co jest ryzykowne i czego nie wolno bagatelizować.

Grupa wsparcia może być takim stałym punktem tygodnia. Nie po to, żeby żyć tylko terapią, ale żeby nie odcinać się od procesu zmiany.

Pomaga wracać do pytań:

• co u mnie działa?
• gdzie zaczyna się chaos?
• z czym ostatnio sobie nie radzę?
• czy nie izoluję się?
• czy nie wracam do dawnych kontaktów?
• czy nie przestaję mówić prawdy?
• czy nie udaję, że problem już mnie nie dotyczy?

Regularne spotkanie bywa jak kontrolny punkt na mapie zdrowienia.

Grupa wsparcia daje doświadczenie innych osób

Terapia daje narzędzia, wiedzę i profesjonalne prowadzenie. Grupa wsparcia często daje doświadczenie ludzi, którzy są krok dalej, krok bliżej albo dokładnie w podobnym miejscu.

To może być bardzo pomocne.

Osoba po leczeniu może usłyszeć, jak ktoś poradził sobie z pierwszym weselem bez alkoholu, powrotem do pracy, rozmową z partnerem, snem, napięciem, samotnością, weekendem, wypłatą albo pokusą kontaktu z dawnym środowiskiem.

Takie doświadczenia nie są instrukcją dla wszystkich. Nie każdy sposób pasuje do każdego człowieka. Ale słuchanie innych pomaga zobaczyć, że zdrowienie nie jest abstrakcyjnym hasłem. To konkretne decyzje podejmowane w zwykłych dniach.

Grupa wsparcia nie jest miejscem oceniania

Dobra grupa wsparcia nie powinna działać przez upokarzanie, straszenie ani wyśmiewanie. Nie chodzi o to, żeby osoba bała się powiedzieć prawdę.

Wsparcie nie oznacza jednak pobłażania. Na grupie można usłyszeć trudne, ale potrzebne informacje:

„To brzmi jak usprawiedliwianie.”

„Widziałem u siebie podobny mechanizm przed nawrotem.”

„Mówisz, że wszystko jest dobrze, ale jednocześnie przestałeś chodzić na spotkania.”

„To wygląda jak izolowanie się.”

Takie informacje mogą być bardzo pomocne, jeśli są przekazywane z szacunkiem i troską, a nie z pozycji wyższości.

Grupa wsparcia pomaga rodzinie, ale nie zastępuje granic

Grupy wsparcia mogą być prowadzone także dla bliskich osób uzależnionych. To ważne, bo rodzina często potrzebuje własnego miejsca, w którym może mówić o lęku, zmęczeniu, złości, bezradności i granicach.

Bliscy często pytają:

„Czy pomagać, czy odpuścić?”

„Czy kontrolować, czy ufać?”

„Czy mówić o problemie, czy czekać?”

„Czy stawiać warunki?”

„Czy to jeszcze wsparcie, czy już ratowanie?”

Grupa dla bliskich nie daje prostych odpowiedzi na każdą sytuację, ale pomaga odróżniać wsparcie od przejmowania odpowiedzialności. Rodzina może wspierać osobę uzależnioną, ale nie może zdrowieć za nią.

Grupa wsparcia a terapia grupowa — czym się różnią?

To rozróżnienie jest bardzo ważne. Wiele osób używa tych pojęć zamiennie, ale grupa wsparcia i terapia grupowa to nie to samo.

Obie formy mogą być pomocne. Obie polegają na spotkaniu ludzi. Obie mogą zmniejszać izolację. Ale mają inną funkcję, strukturę i odpowiedzialność.

Terapia grupowa jest częścią leczenia

Terapia grupowa jest prowadzona przez specjalistę i jest częścią procesu terapeutycznego. Ma określone cele, zasady, strukturę i pracę nad mechanizmami uzależnienia.

W terapii grupowej pacjent może pracować nad:

• zaprzeczaniem,
• głodem,
• nawrotami,
• emocjami,
• relacjami,
• poczuciem winy,
• wstydem,
• złością,
• komunikacją,
• odpowiedzialnością,
• planem po terapii.

Terapeuta dba o bezpieczeństwo procesu, granice i kierunek pracy. Może zatrzymywać mechanizmy, zadawać pytania, konfrontować i pomagać grupie rozumieć to, co się dzieje.

Grupa wsparcia pomaga utrzymać zmianę

Grupa wsparcia częściej jest miejscem podtrzymywania zdrowienia, wymiany doświadczeń i regularnego kontaktu. Może być prowadzona przez specjalistę, osobę z doświadczeniem zdrowienia albo funkcjonować jako grupa samopomocowa.

Jej główną rolą jest wspieranie, a nie pełna psychoterapia.

Na grupie wsparcia można mówić o:

• trudnym tygodniu,
• głodzie,
• nawrocie myśli,
• lęku,
• samotności,
• relacjach,
• pierwszych sukcesach,
• ryzykownych sytuacjach,
• tym, co pomogło nie wrócić do używania,
• potrzebie dalszej pomocy.

Grupa wsparcia bywa szczególnie ważna po zakończeniu terapii stacjonarnej, gdy pacjent wraca do domu i znów mierzy się z realnym środowiskiem.

Grupa wsparcia nie zastępuje leczenia

To trzeba powiedzieć jasno.

Grupa wsparcia nie zastępuje:

• detoksu,
• konsultacji lekarskiej,
• psychiatry,
• psychoterapii uzależnień,
• terapii indywidualnej,
• terapii grupowej,
• leczenia stanów ostrych,
• interwencji kryzysowej.

Jeśli osoba jest w czynnym ciągu, ma objawy odstawienne, drgawki, omamy, myśli samobójcze, psychozę, utratę przytomności albo miesza alkohol z lekami, grupa wsparcia nie jest pierwszym i wystarczającym krokiem. W takich sytuacjach potrzebna jest pomoc medyczna, a czasem pilna interwencja.

Grupa wsparcia jest ważna, ale musi być dobrze dopasowana do etapu zdrowienia.

Kiedy grupa wsparcia może nie wystarczyć?

Grupa wsparcia może nie wystarczyć, gdy:

• osoba nie potrafi przerwać używania,
• pojawiają się objawy odstawienne,
• nawroty powtarzają się regularnie,
• osoba ukrywa skalę problemu,
• pogarsza się zdrowie psychiczne,
• rodzina jest w poważnym kryzysie,
• występuje przemoc,
• pojawiają się myśli samobójcze,
• osoba miesza substancje,
• potrzebna jest intensywna praca terapeutyczna,
• dotychczasowa pomoc nie zatrzymuje schematu.

W takich sytuacjach grupa może być dodatkiem, ale nie powinna być jedyną formą pomocy.

Czy można chodzić na grupę wsparcia bez terapii?

Można, ale zależy to od sytuacji. Dla niektórych osób grupa wsparcia jest pierwszym krokiem do nazwania problemu. Dla innych jest uzupełnieniem terapii. Dla jeszcze innych może być niewystarczająca, jeśli problem jest zaawansowany.

Warto zadać sobie uczciwe pytanie:

Czy grupa pomaga mi realnie zmieniać życie, czy tylko daje poczucie, że „coś robię”, ale mechanizm nadal działa?

Jeśli mimo grupy osoba dalej używa, ukrywa problem, ma nawroty i nie podejmuje konkretnych zmian, warto skonsultować się ze specjalistą.

Kiedy warto korzystać z grupy wsparcia?

Grupa wsparcia może być pomocna na różnych etapach zdrowienia, ale szczególnie dobrze sprawdza się jako element utrzymania zmiany. Nie musi być jedyną formą pomocy. Często najlepiej działa razem z terapią, planem dnia, pracą nad nawrotami i kontaktem ze specjalistą.

Po zakończeniu terapii

Po wyjściu z ośrodka pacjent wraca do zwykłego środowiska. To moment, w którym wsparcie jest bardzo ważne. W ośrodku dzień był uporządkowany. Po powrocie pojawiają się praca, dom, telefon, dawne miejsca, rodzina, stres, wypłata, samotność i wolne wieczory.

Grupa wsparcia może pomóc utrzymać kontakt ze zdrowieniem.

Nie chodzi o to, żeby człowiek po terapii żył tylko spotkaniami. Chodzi o to, żeby miał stały punkt, w którym może zatrzymać się i sprawdzić, czy nie wraca do dawnych schematów.

To dobrze łączy się z tematem, jakim jest zdrowa rutyna po wyjściu z ośrodka leczenia uzależnień. Grupa wsparcia może być jednym z regularnych punktów tej rutyny.

Gdy pojawia się ryzyko nawrotu

Grupa wsparcia może być ważna, gdy pojawiają się pierwsze sygnały ostrzegawcze:

• izolacja,
• drażliwość,
• bezsenność,
• myśl o kontrolowanym użyciu,
• kontakt z dawnym środowiskiem,
• rezygnacja z planu dnia,
• poczucie krzywdy,
• samotność,
• wstyd,
• przekonanie „już nie potrzebuję pomocy”.

W takich momentach sama obecność na grupie może pomóc zatrzymać proces. Osoba może usłyszeć od innych, że to nie jest „niewinny etap”, tylko sygnał, który warto potraktować poważnie.

Grupa wsparcia nie gwarantuje uniknięcia nawrotu, ale może pomóc szybciej zauważyć ryzyko. Więcej o tym, jak rozwija się nawrót w uzależnieniu, warto czytać właśnie w kontekście pierwszych sygnałów, a nie dopiero samego powrotu do używania.

Gdy trudno mówić rodzinie o wszystkim

Nie wszystko da się od razu powiedzieć rodzinie. Bliscy mogą być zranieni, zmęczeni, podejrzliwi albo pełni lęku. Osoba w zdrowieniu może z kolei czuć wstyd i nie chcieć dokładać rodzinie kolejnych emocji.

Grupa wsparcia nie zastępuje szczerości wobec bliskich, ale może być miejscem, w którym łatwiej nazwać trudne rzeczy przed rozmową w domu.

Można tam powiedzieć:

„Mam głód i boję się przyznać partnerce.”

„Zaczynam się izolować.”

„Chcę zrezygnować ze spotkań.”

„Wróciłem do kontaktu z dawnym znajomym.”

„Czuję złość, że rodzina mi nie ufa.”

Samo wypowiedzenie tego na głos może przerwać mechanizm ukrywania.

Gdy rodzina potrzebuje własnego wsparcia

Grupa wsparcia dla bliskich może być bardzo pomocna. Rodzina często przez długi czas żyje w trybie alarmowym. Sprawdza, kontroluje, ratuje, tłumaczy, boi się kolejnego kryzysu. Nawet gdy osoba uzależniona rozpoczyna terapię, bliscy nie zawsze od razu czują ulgę.

Potrzebują miejsca, w którym mogą nauczyć się:

• czym jest uzależnienie,
• czym jest współuzależnienie,
• czym są granice,
• czego nie brać na siebie,
• jak rozmawiać bez ciągłych awantur,
• jak reagować na nawrót,
• jak nie kontrolować każdego kroku,
• jak zadbać o własne życie.

W Ośrodku NIWA w środy o godzinie 18:00 odbywają się grupy wsparcia, równolegle także dla bliskich. To ważne, bo zdrowienie dotyczy nie tylko osoby uzależnionej, ale też systemu relacji wokół niej.

Gdy potrzeba regularności

Niektórym osobom pomaga sama stałość spotkań. W każdy tydzień jest konkretny punkt, którego nie trzeba wymyślać od nowa.

Regularność jest szczególnie ważna po terapii stacjonarnej. Gdy człowiek wraca do domu, łatwo powiedzieć:

„Nie mam czasu.”

„W tym tygodniu odpuszczę.”

„Już jest dobrze.”

„Mam za dużo pracy.”

„Nie chcę ciągle żyć uzależnieniem.”

Czasem to prawda, a czasem początek oddalania się od zdrowienia.

Grupa wsparcia pomaga utrzymać rytm bez konieczności codziennego podejmowania wielkiej decyzji. Po prostu: dziś jest dzień spotkania.

Gdy grupa nie pasuje

Nie każda grupa będzie dobra dla każdego. To też warto powiedzieć uczciwie. Czasem komuś nie odpowiada styl prowadzenia, język, formuła, wielkość grupy albo dominująca atmosfera.

Jeśli pierwsza grupa nie pasuje, nie oznacza to, że „grupy nie działają”. Może oznaczać, że trzeba poszukać innej formy: grupy terapeutycznej, samopomocowej, wsparcia po ośrodku, spotkań dla bliskich, terapii indywidualnej albo programu bardziej dopasowanego do etapu zdrowienia.

Ważne jest, żeby nie używać jednego złego doświadczenia jako wymówki do całkowitego wycofania się ze wsparcia.

Komentarz specjalisty

„Grupa wsparcia pomaga wyjść z izolacji, która bardzo często podtrzymuje uzależnienie. Nie zastępuje terapii, ale daje regularny kontakt z ludźmi, którzy rozumieją proces zdrowienia i potrafią zauważyć sygnały ostrzegawcze. Dla wielu osób najważniejsze jest to, że nie muszą już udawać, że wszystko dźwigają same.”

mgr Anna Moskal
certyfikowana specjalistka terapii uzależnień, terapeutka Ośrodka NIWA

Jak wygląda grupa wsparcia w Ośrodku NIWA?

W Ośrodku NIWA grupa wsparcia odbywa się w środy o godzinie 18:00. Równolegle organizowana jest także grupa dla bliskich. To ważne, bo osoba uzależniona i rodzina często potrzebują wsparcia w innych obszarach.

Dla osoby uzależnionej grupa może być miejscem rozmowy o zdrowieniu, trudnościach, nawrotach, napięciu, powrocie do codzienności i utrzymywaniu zmiany po terapii.

Dla bliskich grupa może być przestrzenią do rozmowy o granicach, lęku, kontroli, współuzależnieniu, komunikacji i tym, jak wspierać bez przejmowania odpowiedzialności za leczenie drugiej osoby.

Ośrodek NIWA prowadzi stacjonarną terapię uzależnień dla osób dorosłych w kameralnych warunkach, w Wilczkowicach pod Krakowem. Program obejmuje terapię indywidualną, terapię grupową, psychoedukację, elementy TSR i CBT, warsztaty, trening umiejętności społecznych, film terapeutyczny oraz pracę nad nawrotami i codziennymi schematami.

Jeśli sytuacja jest stabilna, a osoba potrzebuje terapii, wsparcia po leczeniu albo rozmowy o dalszym kroku, można sprawdzić, czy właściwym rozwiązaniem będzie terapia uzależnień w Ośrodku NIWA.