Kiedy osoba uzależniona od narkotyków potrzebuje ośrodka?

Po czym poznać, że sama próba w domu może już nie wystarczyć?

Nie istnieje pojedynczy objaw mówiący:

„Od dziś potrzebny jest ośrodek.”

Decyzja wynika z połączenia kilku elementów.

Czasem rodzina za bardzo skupia się na ilości narkotyku.

Pyta:

„Ile bierzesz?”

„Ile razy w tygodniu?”

„Ile wydałeś?”

To ważne informacje, ale nie pokazują całego problemu.

Dwie osoby mogą używać podobnie często, ale zupełnie inaczej funkcjonować.

Jedna będzie jeszcze zdolna do systematycznej terapii ambulatoryjnej, utrzymania pracy i unikania środowiska używania.

Druga po pierwszej dawce przestaje kontrolować kolejne decyzje.

Dlatego warto patrzeć na konkretne sygnały.

1. Osoba wielokrotnie próbuje przestać, ale zawsze wraca

To jeden z najważniejszych sygnałów.

Schemat może wyglądać tak:

„Od poniedziałku koniec.”

Mija tydzień.

Pojawia się stres.

Telefon.

Spotkanie ze znajomymi.

Pierwsza dawka.

Potem kolejna.

Po wszystkim:

„Teraz już naprawdę przestanę.”

Rodzina słyszy taką deklarację po raz piąty, dziesiąty albo dwudziesty.

Nie musi to oznaczać, że osoba świadomie oszukuje.

W momencie obietnicy może naprawdę chcieć przerwać.

Problem polega na tym, że chęć nie wystarcza do zmiany całego mechanizmu uzależnienia.

Jeśli wiele podobnych prób zakończyło się powrotem, warto przestać opierać plan wyłącznie na kolejnej obietnicy.

Szerzej opisuje to artykuł jak przestać brać narkotyki.

2. Po pierwszej dawce znika kontrola

To szczególnie ważne u osób, które powtarzają:

„Przecież nie biorę codziennie.”

I rzeczywiście mogą nie brać.

Czasem przez dwa tygodnie.

Miesiąc.

Jeszcze dłużej.

Ale potem pojawia się pierwsza dawka i cały plan przestaje istnieć.

Osoba miała:

• wrócić wieczorem,
• wydać określoną kwotę,
• użyć tylko raz,
• następnego dnia iść do pracy.

A później:

• nie wraca,
• nie odbiera telefonu,
• zdobywa kolejną porcję,
• wydaje następne pieniądze,
• używa przez kilkanaście godzin albo kilka dni.

W takim przypadku możliwość robienia przerw nie świadczy jeszcze o pełnej kontroli.

Warto spojrzeć na to, co dzieje się po rozpoczęciu używania.

3. Pojawiają się ciągi

Ciąg nie przy każdej substancji wygląda tak samo.

Przy stymulantach może oznaczać wielokrotne przyjmowanie kolejnych dawek, brak snu, jedzenia i coraz większe wyczerpanie.

U innych osób będzie to kilka dni następujących po sobie, podczas których narkotyk zaczyna dominować nad wszystkim innym.

Potem przychodzi zjazd.

Osoba śpi.

Je.

Przestaje wychodzić.

Po kilku dniach wygląda lepiej.

Rodzina odczuwa ulgę:

„Może już zrozumiał.”

Ale po odzyskaniu sił często wracają:

• znajomi,
• telefon,
• wypłata,
• samotność,
• stres,
• nuda,
• okazja do użycia.

I schemat zaczyna się ponownie.

To jeden z powodów, dla których sama regeneracja organizmu po narkotykach nie jest jeszcze rozwiązaniem uzależnienia.

4. Narkotyki zaczynają organizować codzienne życie

Na początku substancja jest częścią życia.

Z czasem życie może zacząć być częścią używania.

Osoba coraz częściej zastanawia się:

• kiedy będzie mogła wziąć,
• skąd zdobyć substancję,
• skąd wziąć pieniądze,
• z kim się spotkać,
• jak ukryć używanie,
• jak wytłumaczyć nieobecność,
• jak uniknąć pytań rodziny.

Narkotyk zaczyna wygrywać z:

• pracą,
• nauką,
• związkiem,
• dziećmi,
• sportem,
• planami,
• snem,
• jedzeniem,
• zobowiązaniami.

To jeden z wyraźnych sygnałów, że problem nie dotyczy już pojedynczych epizodów.

5. Terapia ambulatoryjna jest regularnie przerywana przez używanie

Samo chodzenie do terapeuty nie oznacza jeszcze, że aktualny model pomocy jest odpowiedni.

Pacjent może mówić:

„Przecież się leczę.”

Ale pomiędzy spotkaniami:

• wraca do narkotyków,
• nie przychodzi na kolejne sesje,
• jest po użyciu,
• ukrywa rzeczywistą skalę problemu,
• nie wykonuje ustalonego planu,
• nadal spotyka się z tym samym środowiskiem.

Jeżeli terapia ambulatoryjna jest stale przerywana przez używanie, warto zastanowić się nad bardziej intensywną formą leczenia.

Nie jest to „kara za nieudaną poradnię”.

To zmiana poziomu pomocy do aktualnych potrzeb.

Artykuł gdzie leczyć uzależnienie od narkotyków szerzej porównuje terapię ambulatoryjną, dzienną i stacjonarną.

6. Środowisko niemal cały czas prowadzi do narkotyków

Wyobraźmy sobie, że pacjent wychodzi z terapii.

Wraca do mieszkania.

Telefonuje znajomy, z którym brał.

Partner również używa.

Kilkaset metrów dalej jest miejsce zakupu.

Weekend zawsze wyglądał tak samo.

Każda wypłata wcześniej kończyła się używaniem.

W takiej sytuacji człowiek może mieć motywację, ale właściwie od pierwszego dnia funkcjonuje wśród wyzwalaczy.

Pobyt stacjonarny pozwala na pewien czas przerwać ten kontakt.

Nie jest rozwiązaniem samym w sobie.

Daje jednak przestrzeń do zbudowania innych reakcji, zanim pacjent ponownie zetknie się ze swoim normalnym życiem.

7. Osoba zaczyna tracić kolejne obszary życia

Nie trzeba czekać na całkowity rozpad.

Niepokojące jest już narastanie konsekwencji:

• częste spóźnienia,
• nieobecności w pracy,
• problemy z nauką,
• pożyczanie pieniędzy,
• zadłużenie,
• konflikty w związku,
• utrata zaufania,
• zaniedbywanie dzieci,
• sprzedaż rzeczy,
• wypadki,
• problemy prawne,
• pogorszenie zdrowia.

Uzależnienie nie musi odebrać wszystkiego, żeby było wystarczająco poważne do leczenia.

To ważne, ponieważ w rodzinach często pojawia się myślenie:

„Jeszcze pracuje, więc chyba nie jest aż tak źle.”

Człowiek może pracować i jednocześnie mieć poważny problem z narkotykami.

Szerszy obraz przedstawia artykuł uzależnienie od narkotyków — objawy, skutki i kiedy szukać pomocy.

8. Rodzina stała się całodobowym systemem kontroli

To bardzo charakterystyczna sytuacja.

Mama sprawdza, czy syn wrócił.

Partnerka przegląda telefon.

Ojciec blokuje kartę.

Ktoś odwozi osobę do pracy.

Rodzina ukrywa problem przed pracodawcą.

Ktoś spłaca długi.

Wszyscy pytają:

„Jesteś czysty?”

I mimo ogromnego wysiłku używanie się powtarza.

To sygnał, że rodzina próbuje pełnić rolę całego systemu leczenia.

Nie jest w stanie zrobić tego skutecznie przez dłuższy czas.

W dodatku bliscy zaczynają żyć przede wszystkim problemem osoby używającej.

Warto wtedy przeczytać również artykuł rodzina osoby uzależnionej od narkotyków.

Jeśli Krok 6 jest już opublikowany, naturalnym uzupełnieniem jest również tekst jak pomóc osobie uzależnionej od narkotyków.

Jeżeli Krok 6 nie został jeszcze opublikowany, usuń powyższe zdanie przed publikacją.

9. Osoba wraca mimo naprawdę poważnych konsekwencji

To kolejny bardzo ważny sygnał.

Po narkotykach wydarzyło się coś, co miało być „ostatecznym ostrzeżeniem”.

Na przykład:

• utrata pracy,
• pobyt w szpitalu,
• wypadek,
• ciężka psychoza,
• rozpad związku,
• poważny dług,
• interwencja policji.

Osoba mówi:

„Po czymś takim już na pewno nie wrócę.”

Po pewnym czasie ponownie używa.

Dla rodziny jest to często niezrozumiałe.

„Jak można wrócić po czymś takim?”

Właśnie na tym polega jeden z najbardziej charakterystycznych elementów uzależnienia: wiedza o konsekwencjach nie zawsze wystarcza, żeby zatrzymać zachowanie.

10. Problem się nasila zamiast stabilizować

Warto spojrzeć nie tylko na stan obecny, ale na kierunek.

Co było rok temu?

Co jest teraz?

Czy osoba:

• używa częściej?
• wydaje więcej?
• ma coraz dłuższe ciągi?
• sięga po kolejne substancje?
• ma coraz poważniejsze zjazdy?
• gorzej funkcjonuje?
• coraz więcej ukrywa?

Jeżeli problem stopniowo się pogłębia, nie ma dobrego powodu zakładać, że sam zatrzyma się dokładnie na obecnym poziomie.

Jak wyglądają objawy, których rodzina nie powinna ignorować?

Nie wszystkie symptomy oznaczają uzależnienie.

Ale kombinacja wielu zmian powinna zwrócić uwagę.

Mogą pojawić się:

• radykalne zmiany snu,
• nocne znikanie,
• duże wahania energii,
• pobudzenie,
• senność,
• drażliwość,
• problemy z pamięcią,
• podejrzliwość,
• zaniedbanie obowiązków,
• zmiany znajomych,
• problemy finansowe,
• izolacja,
• kłamstwa dotyczące miejsca pobytu.

Więcej praktycznych sygnałów znajduje się w artykule objawy brania narkotyków.

Co daje ośrodek, czego trudno uzyskać w dotychczasowym środowisku?

Ośrodek nie działa dlatego, że drzwi budynku mają szczególne właściwości.

Najważniejsze jest środowisko terapeutyczne i intensywność pracy.

Pacjent na pewien czas wychodzi z życia, w którym substancja była dostępna i powiązana z jego codziennymi nawykami.

Może zatrzymać się i przeanalizować cały mechanizm.

Czas bez ciągłego dostępu do wyzwalaczy

W normalnym życiu osoba może być codziennie narażona na:

• telefony,
• wiadomości,
• miejsca,
• ludzi,
• pieniądze,
• imprezy,
• konflikty,
• stres.

Każdy z tych elementów może wcześniej prowadzić do narkotyku.

W ośrodku część bodźców zostaje czasowo odsunięta.

To nie oznacza, że znikną na zawsze.

Dlatego celem nie jest wyłącznie unikanie.

Celem jest nauczenie się, jak reagować, gdy później znów się pojawią.

Intensywniejsza praca nad mechanizmem uzależnienia

Przy cotygodniowej terapii pacjent ma określony czas na rozmowę.

Później wraca do normalnego życia.

W terapii stacjonarnej problem może być analizowany znacznie intensywniej.

Pacjent może pracować nad:

• głodem,
• wyzwalaczami,
• zaprzeczaniem,
• motywacją,
• emocjami,
• relacjami,
• wcześniejszymi nawrotami,
• sytuacjami wysokiego ryzyka,
• planem po terapii.

Ważne jest też obserwowanie własnych zachowań w grupie.

Powrót do normalnego rytmu

U wielu pacjentów okres używania oznacza całkowicie rozregulowany dzień.

Sen o przypadkowych godzinach.

Jedzenie wtedy, kiedy się przypomni.

Brak pracy.

Noce poza domem.

Zjazdy.

Kolejne używanie.

Uporządkowany rytm pobytu pomaga odbudować podstawowe funkcjonowanie.

Nie jest to jeszcze „wyleczenie”.

Ale bez podstawowej stabilizacji znacznie trudniej prowadzić intensywną psychoterapię.

Możliwość zobaczenia własnego problemu bez ciągłego gaszenia kryzysów

W domu życie często wygląda:

kłótnia → używanie → zniknięcie → szukanie → zjazd → przeprosiny → chwilowy spokój → kolejny kryzys.

Nie ma miejsca na spokojne zastanowienie się:

„Co właściwie się ze mną dzieje?”

Pobyt pozwala na chwilę zatrzymać ten cykl.

Grupa pokazuje rzeczy, których pacjent sam może nie widzieć

Uzależnienie bardzo łatwo racjonalizować.

„Mam pracę.”

„Nie biorę tyle co inni.”

„Nikt przeze mnie nie cierpi.”

„To moja sprawa.”

W grupie terapeutycznej pacjent słyszy podobne historie innych osób.

Może zobaczyć własne mechanizmy z innej perspektywy.

Ośrodek powinien przygotować do wyjścia, a nie tylko do życia w ośrodku

Pacjent może funkcjonować świetnie podczas pobytu.

Wstaje na czas.

Chodzi na zajęcia.

Nie używa.

Rozmawia.

Problem zaczyna się później.

Wraca telefon.

Pieniądze.

Dawni znajomi.

Konflikt.

Weekend.

Samotność.

Dlatego jednym z najważniejszych elementów terapii powinien być plan:

• czego unikam,
• z kim kończę kontakt,
• gdzie kontynuuję terapię,
• co robię przy głodzie,
• kto jest moim wsparciem,
• jak reaguję na pierwsze sygnały nawrotu.

Szerzej samą terapię stacjonarną opisuje artykuł ośrodek leczenia narkomanii — kiedy potrzebny jest pobyt stacjonarny.

Ośrodek nie jest rozwiązaniem dla każdej osoby

To ważne, żeby nie zamieniać tego artykułu w reklamę pobytu stacjonarnego dla każdego.

WHO i UNODC opisują leczenie zaburzeń związanych z używaniem narkotyków jako system obejmujący różne poziomy intensywności pomocy. KCPU również wskazuje na placówki ambulatoryjne, oddziały dzienne, leczenie stacjonarne oraz dalszą opiekę. Światowa Organizacja Zdrowia.

Niektóre osoby mogą dobrze odpowiadać na leczenie ambulatoryjne.

Inne potrzebują okresowo znacznie większej struktury.

Najważniejsze jest dopasowanie.

Jak podjąć decyzję i co zrobić, jeśli osoba nie chce jechać do ośrodka?

Najtrudniejsza część bardzo często zaczyna się dopiero tutaj.

Rodzina już wie, że jest problem.

Znalazła placówkę.

Rozmawiała z terapeutą.

A osoba mówi:

„Nigdzie nie jadę.”

Najpierw oddziel opinię od faktów

Zdanie:

„Jesteś narkomanem i musisz jechać do ośrodka”

bardzo łatwo prowadzi do sporu.

Osoba odpowiada:

„Nie jestem.”

I cała rozmowa zaczyna dotyczyć etykiety.

Znacznie bardziej użyteczne są fakty:

„W tym miesiącu trzy razy nie wróciłeś na noc.”

„Dwa razy nie poszedłeś do pracy.”

„Miałeś nie brać, a znowu użyłeś.”

„Po raz kolejny pożyczyłeś pieniądze.”

„Wcześniej mówiłeś, że poradzisz sobie sam, ale schemat się powtórzył.”

Nie trzeba wygrać sporu o nazwę problemu.

Trzeba pokazać rzeczywistość.

Nie pytaj wyłącznie „czy chcesz się leczyć?”

Jeżeli człowiek odpowiada:

„Nie”,

rozmowa może zakończyć się w pięć sekund.

Można zacząć inaczej:

„Jak ty widzisz to, co wydarzyło się w ostatnim miesiącu?”

„Co miało być inaczej po poprzednim razie?”

„Dlaczego twoim zdaniem znowu się to wydarzyło?”

„Co musiałoby się zmienić, żeby kolejna próba nie skończyła się tak samo?”

„Jak długo jeszcze chcesz sprawdzać ten sam sposób?”

To nie gwarantuje zgody.

Ale zwiększa szansę, że rozmowa nie będzie tylko walką.

„Dam sobie jeszcze jedną szansę”

To zdanie może pojawiać się wielokrotnie.

Dlatego rodzina powinna spojrzeć na historię.

Jeżeli wcześniejszy plan brzmiał:

„przestanę sam”

i został wykonany pięć razy z tym samym rezultatem, warto zapytać:

„Co tym razem będzie konkretnie inne?”

Nie:

„Będę silniejszy.”

Tylko:

• kto pomoże?
• jaka terapia?
• jakie kontakty zostaną zerwane?
• co zmieni się w weekendy?
• co stanie się z pieniędzmi?
• jak osoba zareaguje na głód?
• kiedy rozpocznie leczenie?

Jeśli odpowiedzi nie ma, prawdopodobnie nie ma nowego planu.

Jest tylko kolejna wersja starego.

Rodzina może rozpocząć pomoc bez pacjenta

To bardzo istotne.

KCPU wskazuje, że system leczenia obejmuje również pomoc dla bliskich osób uzależnionych — w tym poradnictwo rodzinne i inne formy wsparcia.

Rodzina może więc skonsultować:

• sposób rozmowy,
• granice,
• pieniądze,
• mieszkanie,
• zachowanie przy kolejnym użyciu,
• reagowanie na agresję,
• własne bezpieczeństwo.

Nie trzeba czekać, aż osoba uzależniona pierwsza zgodzi się na pomoc.

Pomoc i ratowanie to nie zawsze to samo

To jedno z najtrudniejszych rozróżnień.

Pomocą może być:

„Zawiozę cię na konsultację.”

„Pomogę znaleźć terapię.”

„Pójdę na spotkanie dla rodzin.”

Ale czym innym jest:

„Spłacę twój kolejny dług.”

„Zadzwonię do pracy i skłamię, że jesteś chory.”

„Dam pieniądze, żebyś tym razem nie miał problemu.”

„Posprzątam każdą konsekwencję.”

Rodzina bardzo często robi to ze strachu.

Ale jeśli każda konsekwencja zostaje natychmiast usunięta, osoba może mieć coraz mniej powodów do konfrontacji z realnym skutkiem własnych decyzji.

Kiedy zamiast rozmowy o ośrodku potrzebna jest pilna pomoc?

Są sytuacje, w których pytanie:

„Czy zgadzasz się na terapię?”

musi poczekać.

Jeżeli osoba:

• straciła przytomność,
• oddycha nieprawidłowo,
• ma drgawki,
• sinieje,
• ma silny ból w klatce piersiowej,
• ma objawy udaru,
• jest w ciężkiej psychozie,
• próbuje zrobić sobie krzywdę,
• zagraża innym,
• jest ciężko splątana,

priorytetem jest pomoc medyczna.

W bezpośrednim zagrożeniu życia lub bezpieczeństwa należy zadzwonić pod 112.

KCPU podkreśla również, że w części stanów związanych z używaniem substancji potrzebne jest leczenie medyczne, m.in. przy ostrym zatruciu, złożonych zespołach abstynencyjnych czy zaburzeniach psychicznych związanych z używaniem.

Jak może pomóc Ośrodek NIWA?

Ośrodek NIWA prowadzi terapię dla osób dorosłych, które potrzebują pracy nad uzależnieniem w uporządkowanym środowisku terapeutycznym.

Przed rozpoczęciem pobytu ważna jest kwalifikacja.

Trzeba ustalić między innymi:

• czego osoba używa,
• jak często,
• kiedy używała ostatnio,
• jak wyglądają próby przerwania,
• czy występują ciągi,
• czy wcześniej podejmowała terapię,
• jak wygląda jej zdrowie psychiczne i fizyczne,
• jakie jest środowisko rodzinne i społeczne.

W trakcie terapii pacjent pracuje indywidualnie i grupowo między innymi nad:

• mechanizmem uzależnienia,
• głodem,
• wyzwalaczami,
• emocjami,
• nawrotami,
• relacjami,
• odpowiedzialnością,
• planem po zakończeniu pobytu.

Więcej informacji o dostępnych możliwościach opisuje również artykuł gdzie leczyć uzależnienie od narkotyków.

W szerszym ujęciu warto zapoznać się także ze stroną dotyczącą terapii uzależnień.

Komentarz specjalisty

„Rodzina często pyta: «Czy to już jest moment na ośrodek?». Nie odpowiadamy na to tylko na podstawie rodzaju narkotyku albo liczby dni używania. Patrzymy przede wszystkim na kontrolę. Czy pacjent wielokrotnie próbował przestać? Czy po pierwszej dawce potrafi się zatrzymać? Czy realizuje terapię poza ośrodkiem? Jak wygląda jego środowisko? Jeżeli kolejne próby odbywają się w tych samych warunkach i kończą się dokładnie takim samym powrotem, warto rozważyć zmianę intensywności leczenia.”

dr Karolina Piątek
specjalistka psychoterapii uzależnień, kierownik zespołu terapeutycznego Ośrodka NIWA