LSD i psychodeliki a ryzyko psychiczne

Jak LSD i psychodeliki wpływają na psychikę?

LSD należy do klasycznych psychodelików. Substancje z tej grupy mogą bardzo mocno zmieniać percepcję i sposób interpretowania bodźców. Osoba może widzieć ruch tam, gdzie go nie ma, inaczej odbierać kolory, przestrzeń, dźwięki, własne ciało i upływ czasu. Mogą pojawiać się iluzje i omamy.

EUDA opisuje zaburzenia percepcji jako najbardziej charakterystyczną cechę działania LSD. Obiekty mogą wydawać się ruchome lub zmieniać kształt, kolory stają się intensywniejsze, a czas może być odczuwany jako znacznie wolniejszy. Efekty mogą utrzymywać się przez wiele godzin.

W leczeniu narkomanii ważne jest jednak nie tylko to, jaka substancja została przyjęta. Trzeba również ocenić, co wydarzyło się podczas używania, czy osoba miała zachowaną kontrolę, czy pojawiły się objawy psychiczne i czy po ustąpieniu działania wróciła do pełnego funkcjonowania.

LSD zmienia percepcję, a nie tylko nastrój

Osoba pod wpływem LSD może inaczej odbierać niemal całe otoczenie.

Możliwe są:

• zmiany intensywności kolorów,
• falowanie lub „oddychanie” powierzchni,
• zniekształcenie wielkości przedmiotów,
• wrażenie przemieszczania się nieruchomych obiektów,
• zaburzone poczucie czasu,
• wrażenie odłączenia od otoczenia,
• nietypowe skojarzenia,
• iluzje,
• omamy wzrokowe,
• zmiana odczuwania własnego ciała,
• trudność w odróżnieniu własnych interpretacji od tego, co rzeczywiście się dzieje.

KCPU podkreśla, że po LSD mogą wystąpić silne zmiany w postrzeganiu siebie i otaczającego świata, a przebiegu odurzenia nie da się z góry przewidzieć.

„Bad trip” — kiedy doświadczenie zamienia się w silny lęk

Jednym z najbardziej znanych ostrych problemów po psychodelikach jest tzw. bad trip.

Nie jest to po prostu „gorszy humor”. Osoba może doświadczyć bardzo silnego lęku, paniki, poczucia zagrożenia, utraty kontroli albo przekonania, że stan już nigdy się nie skończy.

Może mówić:

„Umieram.”

„Coś jest ze mną nie tak.”

„Już nigdy nie wrócę do normalności.”

„Wszyscy chcą mi coś zrobić.”

„Nie wiem, co jest prawdziwe.”

„Tracę rozum.”

Im bardziej osoba próbuje walczyć z doświadczeniem i im bardziej chaotyczne jest otoczenie, tym większe może być napięcie.

EUDA wskazuje, że reakcje paniczne po LSD mogą być na tyle silne, iż wymagają pomocy medycznej. Na przebieg doświadczenia duży wpływ ma stan psychiczny osoby oraz środowisko, w którym substancja została przyjęta.

Dlaczego stan psychiczny przed użyciem ma znaczenie?

Psychodeliki nie działają w oderwaniu od stanu psychicznego człowieka.

Lęk, przeciążenie emocjonalne, depresyjność, konflikty, brak snu, wcześniejsze trudne doświadczenia, używanie innych substancji albo wcześniejsze problemy psychiatryczne mogą wpływać na przebieg odurzenia.

Dlatego dwie osoby mogą przyjąć podobną substancję i przeżyć zupełnie inne doświadczenie.

Jedna może być spokojna.

Druga może doświadczyć:

• paniki,
• silnej podejrzliwości,
• poczucia prześladowania,
• derealizacji,
• depersonalizacji,
• chaosu myślowego,
• omamów,
• utraty krytycznej oceny sytuacji.

Właśnie dlatego przy psychodelikach nie można zakładać: „mój znajomy brał i nic mu się nie stało, więc ze mną będzie tak samo”.

Utrata prawidłowej oceny sytuacji

Człowiek pod wpływem psychodeliku może widzieć i interpretować otoczenie w sposób, który znacząco odbiega od rzeczywistości.

Może błędnie oceniać:

• odległość,
• prędkość,
• wysokość,
• zagrożenie,
• zachowanie innych osób,
• sytuację na drodze,
• własne możliwości,
• miejsce, w którym się znajduje.

KCPU zwraca uwagę, że zaburzenia percepcji i świadomości mogą prowadzić do niebezpiecznych zachowań i wypadków. Jednocześnie EUDA zaznacza, że ciężkie zdarzenia tego typu przypisywane bezpośrednio LSD są rzadkie — warto więc unikać zarówno bagatelizowania ryzyka, jak i przedstawiania katastrofalnego przebiegu jako reguły.

Psychodelik nie daje „specjalnej kontroli”

Część osób po wcześniejszych doświadczeniach zaczyna wierzyć, że „umie brać LSD”.

Może pojawić się przekonanie:

„Wiem, jak to działa.”

„Potrafię nad tym zapanować.”

„Nigdy nie miałem bad tripa.”

„Mam mocną psychikę.”

„Jak będzie źle, po prostu się uspokoję.”

Problem polega na tym, że przebieg doświadczenia nie zależy wyłącznie od wcześniejszego doświadczenia użytkownika.

Znaczenie mogą mieć między innymi:

• rzeczywista substancja,
• jej ilość,
• stan psychiczny,
• niewyspanie,
• otoczenie,
• stres,
• inne przyjęte substancje,
• podatność psychiczna.

Poprzednie spokojne doświadczenie nie gwarantuje, że kolejne będzie takie samo.

Psychodeliki to nie jedna grupa o identycznym działaniu

Określenie „psychodeliki” obejmuje różne substancje. LSD i psylocybina są klasycznymi psychodelikami, ale na rynku mogą występować również nowe substancje psychoaktywne o działaniu halucynogennym, których profil ryzyka jest inny.

Nie należy też automatycznie stawiać znaku równości pomiędzy psychodelikami a substancjami dysocjacyjnymi.

Przykładowo ketamina może również powodować głębokie zmiany świadomości i poczucie oderwania od siebie, ale działa inaczej i zaliczana jest do substancji dysocjacyjnych. Temat opisuje osobny artykuł o uzależnieniu od ketaminy.

Szerszy podział substancji znajdziesz również w artykule rodzaje narkotyków i ich działanie.

LSD, psychoza i flashbacki — jakie jest realne ryzyko?

Najwięcej obaw związanych z LSD dotyczy psychozy i późniejszych zaburzeń percepcji. Warto mówić o nich precyzyjnie.

Nie jest prawdą, że każda osoba po LSD doświadcza psychozy. Nie jest też prawdą, że każdy użytkownik będzie miał flashbacki.

Takie problemy mogą jednak wystąpić, a u części osób mogą być na tyle nasilone, że wymagają konsultacji psychiatrycznej.

Czy LSD może wywołać psychozę?

Podczas silnego odurzenia mogą występować objawy przypominające psychozę: omamy, urojenia, utrata krytycznej oceny, silne przekonania niezgodne z rzeczywistością i dezorganizacja zachowania.

U większości osób ostre działanie substancji ustępuje.

EUDA podaje jednak, że w pojedynczych przypadkach zaburzenia psychotyczne mogą utrzymywać się przez kilka dni po użyciu LSD.

Szczególną ostrożność należy zachować, gdy osoba:

• wcześniej przechodziła epizod psychotyczny,
• ma rozpoznanie z kręgu zaburzeń psychotycznych,
• miała wcześniej paranoiczne doświadczenia po narkotykach,
• doświadcza silnej derealizacji,
• ma bliską historię poważnych problemów psychiatrycznych,
• używa kilku substancji,
• jest skrajnie niewyspana,
• doświadcza długotrwałego silnego stresu.

Nie da się na podstawie samego użycia psychodeliku określić, kto doświadczy poważnego kryzysu psychicznego. Dlatego objawy trzeba oceniać indywidualnie.

Kiedy psychiczne objawy przestają być „zwykłym działaniem”?

Jeżeli osoba jest pod wpływem LSD, zmiany percepcji są oczekiwanym elementem działania substancji.

Sytuacja staje się bardziej niepokojąca, gdy:

• osoba całkowicie traci kontakt z otoczeniem,
• zachowanie staje się skrajnie chaotyczne,
• występuje silna agresja,
• osoba chce zrobić sobie krzywdę,
• próbuje wyskoczyć przez okno lub ucieka w niebezpieczne miejsce,
• nie można nawiązać z nią kontaktu,
• jest przekonana, że inni chcą ją zabić,
• objawy psychotyczne nie ustępują wraz z zakończeniem działania substancji,
• stan psychiczny pogarsza się zamiast poprawiać.

To nie jest moment na dyskusję o tym, czy osoba „powinna była brać”.

Najważniejsze jest bezpieczeństwo.

Jak reagować przy silnym lęku i dezorientacji?

Jeżeli osoba jest przytomna, można z nią utrzymać kontakt i nie stanowi zagrożenia dla siebie ani innych, warto ograniczyć bodźce.

Pomocne może być:

• spokojne otoczenie,
• ograniczenie liczby osób,
• mówienie krótkimi zdaniami,
• przypominanie, że jest się obok,
• niekłócenie się o jej przeżycia,
• usunięcie przedmiotów mogących spowodować uraz,
• niedopuszczenie do prowadzenia samochodu,
• niedopuszczenie do wychodzenia w niebezpieczne miejsca,
• obserwowanie, czy stan się nie pogarsza.

Nie należy próbować „wyprowadzać” osoby z silnej paranoi logiczną kłótnią.

Jeśli zachowanie staje się niebezpieczne albo kontakt zanika, potrzebna jest pomoc medyczna.

Kiedy dzwonić pod 112?

Natychmiastowej pomocy trzeba szukać, gdy pojawia się:

• utrata przytomności,
• drgawki,
• problemy z oddychaniem,
• skrajne pobudzenie,
• zachowania zagrażające życiu,
• próba samobójcza,
• wypowiedzi wskazujące na bezpośredni zamiar odebrania sobie życia,
• silna agresja,
• brak możliwości zapewnienia bezpieczeństwa,
• całkowita utrata kontaktu z rzeczywistością,
• ciężkie splątanie,
• uraz,
• stan po przyjęciu kilku nieznanych substancji.

W sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia lub bezpieczeństwa trzeba dzwonić pod 112.

Czym są flashbacki?

Termin „flashback” jest używany do opisania nawrotu części doznań percepcyjnych przypominających wcześniejsze działanie psychodeliku już po ustąpieniu ostrego odurzenia.

Może chodzić na przykład o:

• krótkie zaburzenia widzenia,
• poświaty,
• nietypowe kolory,
• ślady za poruszającymi się obiektami,
• wrażenie ruchu nieruchomych przedmiotów,
• krótkie poczucie odrealnienia.

EUDA wskazuje, że takie zaburzenia sensoryczne mogą czasem występować po LSD. Nie oznacza to jednak, że są typowym doświadczeniem każdego użytkownika.

Sam termin „flashback” jest też nieprecyzyjny i w literaturze bywa używany do opisywania różnych zjawisk.

Flashback to nie zawsze HPPD

To ważne rozróżnienie.

Krótki, pojedynczy nawrót zaburzenia percepcji nie musi oznaczać HPPD.

HPPD — hallucinogen persisting perception disorder — oznacza utrzymujące się lub powracające po zakończeniu działania substancji zaburzenia percepcji, które mogą stać się dla pacjenta znaczącym problemem.

Przeglądy naukowe wskazują, że HPPD wydaje się zjawiskiem stosunkowo rzadkim, ale może być poważne i u części osób utrzymywać się długo. Dokładna częstość jego występowania nie jest dobrze określona.

Jak mogą wyglądać objawy HPPD?

Opisywane są między innymi:

• „śnieg optyczny”,
• smugi za poruszającymi się obiektami,
• powidoki,
• zwiększona wrażliwość na światło,
• nietypowe postrzeganie kolorów,
• wrażenie ruchu przedmiotów,
• nawracające zaburzenia wzrokowe,
• trudności z widzeniem w określonych warunkach,
• poczucie odrealnienia związane z tymi objawami.

Badania i opisy przypadków pokazują, że HPPD jest problemem przede wszystkim percepcyjnym, a nie po prostu „ponownym odurzeniem się bez narkotyku”.

Czy HPPD może pojawić się po jednym użyciu?

Opisano przypadki pojawienia się HPPD także po ograniczonej ekspozycji na halucynogeny, dlatego nie można zagwarantować, że określona liczba użyć jest „bezpieczna”.

Jednocześnie nie należy przedstawiać tego tak, jakby HPPD było częstym następstwem pojedynczego użycia. Dostępne dane wskazują raczej, że jest to zdarzenie nieczęste, a dokładne czynniki ryzyka nie są dobrze poznane.

Jeśli zaburzenia widzenia lub percepcji powracają już po ustąpieniu działania substancji i utrudniają normalne funkcjonowanie, potrzebna jest konsultacja lekarska, a często również psychiatryczna lub neurologiczna.

Czy LSD może „uruchomić” podatność psychiczną?

To temat, przy którym trzeba unikać prostych stwierdzeń.

Nie można powiedzieć, że LSD automatycznie „powoduje schizofrenię”. Można natomiast powiedzieć, że silne działanie psychodeliczne może wywoływać ostre zaburzenia psychiczne, a u osób podatnych może wiązać się z ryzykiem dłużej utrzymujących się problemów.

KCPU wskazuje, że u niektórych osób silne doświadczenie po LSD może stać się czynnikiem wyzwalającym trwałe zaburzenia psychiczne.

Dlatego szczególnie niebezpieczne jest eksperymentowanie z psychodelikami przez osoby, które już wcześniej doświadczały psychozy, poważnych zaburzeń percepcji albo utraty kontaktu z rzeczywistością.

Czy można uzależnić się od LSD i kiedy szukać pomocy?

LSD różni się od opioidów, alkoholu, benzodiazepin czy wielu substancji pobudzających.

Nie jest typowo związane z rozwojem fizycznej zależności ani klasycznego zespołu odstawiennego. EUDA wskazuje, że typowa zależność od LSD nie występuje, a KCPU mówi o braku dowodów na klasyczne właściwości uzależniające tej substancji.

Jednocześnie możliwe jest problemowe używanie psychodelików. Sama etykieta „nie uzależnia fizycznie” nie oznacza, że sposób używania nie może stać się destrukcyjny.

Tolerancja na LSD rozwija się szybko

Przy częstym powtarzaniu używania tolerancja na LSD szybko wzrasta. Oznacza to, że podobna ilość może dawać słabszy efekt.

KCPU zwraca uwagę, że szybko rozwijająca się tolerancja może prowadzić do zwiększania ilości substancji, co niesie dodatkowe ryzyko.

Tolerancja nie oznacza jednak, że organizm staje się „odporny” na zagrożenia psychiczne.

Osoba może zwiększać ilość, a jednocześnie:

• doświadczać coraz większego chaosu,
• tracić kontrolę nad zachowaniem,
• mieszać psychodeliki z innymi substancjami,
• podejmować ryzykowne decyzje,
• pogarszać swój stan psychiczny.

Kiedy używanie psychodelików staje się problemem?

Nie trzeba mieć klasycznych objawów fizycznego uzależnienia, aby potrzebować pomocy.

Niepokojące jest, gdy osoba:

• coraz częściej szuka odurzenia,
• używa psychodelików jako ucieczki od rzeczywistości,
• ignoruje wcześniejsze bad tripy,
• wraca mimo psychozy lub ciężkiej paniki,
• zaczyna używać sama,
• zaniedbuje pracę lub szkołę,
• podporządkowuje życie kolejnym doświadczeniom,
• łączy różne substancje,
• podejmuje niebezpieczne zachowania pod wpływem,
• doświadcza pogorszenia stanu psychicznego,
• ma nawracające zaburzenia percepcji po użyciu.

W takiej sytuacji pytanie „czy to formalnie uzależnienie fizyczne?” staje się mniej ważne niż pytanie: „czy substancja zaczyna szkodzić i czy osoba mimo tego do niej wraca?”.

Próby kontrolowania poprzez „lepsze warunki”

Osoba może próbować rozwiązać wcześniejsze problemy, mówiąc:

„Następnym razem wezmę mniej.”

„Będę tylko z dobrymi ludźmi.”

„Poprzednio miałem zły nastrój.”

„Muszę po prostu lepiej się przygotować.”

Warunki rzeczywiście mogą wpływać na przebieg działania psychodeliku, ale nie dają gwarancji bezpieczeństwa psychicznego.

Jeśli doszło już do ciężkiej paniki, psychozy, zachowania zagrażającego życiu albo długotrwałych zaburzeń percepcji, kolejne eksperymentowanie nie powinno być traktowane jako sposób na „naprawienie poprzedniego doświadczenia”.

Psychodeliki a mieszanie substancji

Ryzyko oceny stanu znacznie rośnie, gdy psychodelik jest łączony z:

• marihuaną,
• alkoholem,
• stymulantami,
• lekami,
• ketaminą,
• innymi psychodelikami,
• nieznanymi substancjami psychoaktywnymi.

Wtedy trudno określić, która substancja odpowiada za objawy i jak długo będą się utrzymywać.

Szczególnie niebezpieczne jest dokładanie kolejnej substancji w celu „uspokojenia” albo „wyjścia z tripa” bez konsultacji medycznej. Może to zamiast pomóc stworzyć kolejne ryzyko.

Co zrobić po bardzo złym doświadczeniu?

Jeżeli ostre objawy już ustąpiły, ale osoba nadal:

• odczuwa silny lęk,
• boi się zasnąć,
• ma zaburzenia percepcji,
• czuje się nierealnie,
• ma problemy z koncentracją,
• doświadcza paranoicznych myśli,
• nie może wrócić do normalnego funkcjonowania,
• ma myśli samobójcze,

nie warto liczyć wyłącznie na to, że „samo przejdzie”.

Potrzebna może być ocena psychiatryczna.

Jeżeli objawy są gwałtowne lub wiążą się z zagrożeniem życia — 112.

Jak przestać używać, jeśli psychodeliki stały się ucieczką?

Jeżeli problem polega na powtarzającym się wracaniu do substancji, warto zadać sobie pytanie: po co właściwie jej używam?

Czy chodzi o:

• ucieczkę od rzeczywistości,
• poczucie sensu,
• samotność,
• ciekawość,
• nudę,
• trudne emocje,
• problemy psychiczne,
• środowisko,
• chęć przeżywania coraz mocniejszych doświadczeń?

W takich sytuacjach pomocny jest plan opisany w artykule jak przestać brać narkotyki.

Nie chodzi wyłącznie o usunięcie substancji. Trzeba również znaleźć odpowiedź na pytanie, co będzie pełniło jej wcześniejszą funkcję.

Jak może wyglądać pomoc terapeutyczna?

W terapii uzależnień problemowego używania psychodelików nie powinno się sprowadzać do zdania: „LSD uzależnia tak samo jak każdy narkotyk”.

To byłoby zbyt duże uproszczenie.

Znacznie ważniejsze jest sprawdzenie:

• dlaczego osoba wraca do psychodelików,
• czy używa ich do ucieczki od emocji,
• czy ignoruje konsekwencje,
• czy ma inne uzależnienia,
• czy miesza substancje,
• czy występują zaburzenia psychiczne,
• czy używanie zwiększa ryzyko zachowań niebezpiecznych,
• czy występują nawracające objawy po użyciu.

Przy nasilonych objawach psychicznych potrzebna może być równoległa konsultacja psychiatryczna.

Jak może pomóc Ośrodek NIWA?

Ośrodek NIWA pomaga osobom dorosłym, u których używanie substancji psychoaktywnych zaczyna prowadzić do utraty kontroli, powrotów mimo konsekwencji i pogorszenia codziennego funkcjonowania.

Przy LSD i innych psychodelikach szczególnie ważne jest rzetelne rozpoznanie problemu. Nie chodzi o automatyczne przypisywanie klasycznej zależności fizycznej, lecz o ocenę rzeczywistych szkód, powodów powtarzania używania, stanu psychicznego oraz bezpieczeństwa pacjenta.

Jeżeli dominują ostre objawy psychiatryczne — psychoza, silne zaburzenia percepcji, zagrożenie samobójcze albo utrata kontaktu z rzeczywistością — pierwszeństwo ma bezpieczeństwo i odpowiednia pomoc medyczna.

Więcej informacji znajdziesz na stronie Ośrodek NIWA.

Komentarz specjalisty

„W przypadku LSD warto oddzielić dwa tematy. Nie obserwujemy tutaj typowego obrazu fizycznego uzależnienia znanego z wielu innych substancji, ale nie oznacza to braku ryzyka. Najważniejsze zagrożenia dotyczą psychiki: panicznego lęku, dezorganizacji zachowania, utraty właściwej oceny sytuacji, objawów psychotycznych oraz u części osób późniejszych zaburzeń percepcji. Jeżeli objawy nie ustępują po zakończeniu działania substancji albo człowiek traci kontakt z rzeczywistością, potrzebna jest profesjonalna ocena psychiatryczna.”

dr Karolina Piątek – specjalista psychoterapii uzależnień

Krótkie podsumowanie

LSD i psychodeliki nie powinny być opisywane wyłącznie poprzez hasło „uzależnienie”. W przypadku LSD głównym zagrożeniem nie jest typowa zależność fizyczna, lecz silne i trudne do przewidzenia oddziaływanie na percepcję oraz psychikę.

U części osób użycie może prowadzić do panicznego lęku, dezorientacji, zaburzeń oceny rzeczywistości i zachowań ryzykownych. Mogą również wystąpić ostre objawy psychotyczne. Znacznie rzadziej pojawiają się utrzymujące się lub nawracające zaburzenia percepcji, określane jako HPPD.

Szczególną ostrożność powinny zachować osoby z wcześniejszymi problemami psychicznymi. Jeżeli po użyciu objawy nie ustępują, nasilają się albo osoba traci kontakt z rzeczywistością, potrzebna jest ocena medyczna lub psychiatryczna. Przy bezpośrednim zagrożeniu życia należy zadzwonić pod 112.