Rodzaje narkotyków i ich klasyfikacja. Jak dzieli się substancje psychoaktywne?

Rodzaje narkotyków — najprostszy podział

Nie ma jednego idealnego podziału narkotyków. Inaczej patrzy lekarz, inaczej terapeuta, inaczej prawnik.

Dla rodziny i pacjenta najbardziej praktyczny jest podział według działania.

Substancje pobudzające

Do tej grupy należą m.in. amfetamina, metamfetamina, kokaina, mefedron i część tzw. dopalaczy.

Po takich środkach człowiek może mieć więcej energii. Może mniej spać. Bywa pobudzony, gadatliwy, drażliwy. Czasem przez kilka godzin czuje się pewniejszy siebie.

Ale później często przychodzi zjazd. Bezsenność. Lęk. Rozdrażnienie. Spadek nastroju. Podejrzliwość. U części osób pojawiają się też objawy psychotyczne.

Rodzina często widzi to wcześniej niż sama osoba używająca. Ktoś nagle nie śpi po nocach. Znika z domu. Ma dziwne wybuchy złości. Pożycza pieniądze. Tłumaczy wszystko stresem.

I przez jakiś czas brzmi to nawet wiarygodnie.

Substancje uspokajające i hamujące

Tu można zaliczyć m.in. benzodiazepiny, leki nasenne, GHB/GBL i inne środki, które spowalniają układ nerwowy.

Po nich człowiek może być senny, spowolniony, „nieobecny”. Może mieć problemy z pamięcią. Czasem nie pamięta rozmów albo całych fragmentów dnia.

Szczególnie niebezpieczne jest łączenie takich substancji z alkoholem. Wtedy ryzyko rośnie. Może dojść do utraty przytomności, zaburzeń oddychania i sytuacji wymagającej pilnej pomocy medycznej.

Ważna rzecz: przy niektórych lekach uspokajających i nasennych nie powinno się odstawiać wszystkiego nagle, na własną rękę. Zwłaszcza po dłuższym używaniu. Tu potrzebna może być konsultacja lekarska.

Opioidy

Do opioidów należą m.in. heroina, morfina, oksykodon, fentanyl i inne silne leki przeciwbólowe używane poza kontrolą lekarza.

Opioidy mogą dawać ulgę, senność, odcięcie od bólu i napięcia. Ale mają też wysokie ryzyko uzależnienia i przedawkowania.

Problem jest tym większy, że osoba często nie wie, co dokładnie przyjmuje. Substancja może być mocniejsza, zanieczyszczona albo zmieszana z czymś innym.

Rodzina nie zawsze widzi „narkotyki”. Czasem widzi tylko zmianę: senność, izolację, kłamstwa, brak pieniędzy, zaniedbania, znikanie.

Kannabinoidy

Najbardziej znana jest marihuana i haszysz. Osobno trzeba traktować syntetyczne kannabinoidy, bo ich działanie bywa dużo bardziej nieprzewidywalne.

Marihuana bywa bagatelizowana. Często pada zdanie: „to tylko zioło”.

Ale problem zaczyna się wtedy, gdy ktoś używa codziennie. Albo tylko po niej potrafi zasnąć. Albo sięga po nią zawsze, gdy ma stres, smutek, nudę lub napięcie.

W terapii ważne jest pytanie: jaką funkcję ma ta substancja?

Czy pomaga nie czuć?
Czy pozwala uciec od napięcia?
Czy bez niej człowiek nie umie odpocząć?
Czy zaczyna organizować dzień pod używanie?

To są ważniejsze pytania niż samo: „ile razy w tygodniu?”.

Halucynogeny

Do tej grupy zalicza się m.in. LSD, psylocybinę i część nowych substancji psychoaktywnych.

Te środki mogą zmieniać odbiór rzeczywistości. Człowiek może inaczej widzieć kolory, czas, swoje ciało, emocje i otoczenie. U niektórych pojawia się lęk, dezorientacja albo utrata kontroli.

Nie zawsze chodzi tu o uzależnienie w takim sensie jak przy opioidach czy stymulantach. Ale ryzyko nadal istnieje. Szczególnie u osób, które mają problemy psychiczne, silny lęk, niestabilny nastrój albo używają substancji w niebezpiecznym miejscu.

Nowe substancje psychoaktywne

To grupa, którą wiele osób nadal nazywa „dopalaczami”.

I tu jest duży problem. Bo nazwa z ulicy często nic nie mówi. Dwie osoby mogą kupić coś o tej samej nazwie, a dostać zupełnie inny skład.

Efekt też może być różny. Silne pobudzenie. Lęk. Agresja. Omamy. Utrata kontaktu. Problemy z sercem. Czasem objawy są tak gwałtowne, że potrzebna jest szybka pomoc medyczna.

Dlatego przy nowych substancjach psychoaktywnych nie ma sensu uspokajać się tym, że „ktoś już to brał i nic mu nie było”. To nie daje żadnej gwarancji.

Prosty podział w tabeli

Klasyfikacja narkotyków a ryzyko uzależnienia

Wiele osób pyta o „narkotyki miękkie” i „twarde”. To popularny podział, ale w praktyce potrafi mylić.

Bo ktoś może powiedzieć: „to tylko marihuana”.
A używa codziennie.
Nie śpi bez niej.
Nie radzi sobie ze stresem.
Odsuwa się od ludzi.
Przestaje normalnie działać.

I wtedy problem jest realny.

Z drugiej strony ktoś może nie używać codziennie, ale po każdym epizodzie ma długi, konflikty, lęk, ryzykowne zachowania albo kilkudniowy zjazd.

Dlatego nie patrzy się tylko na nazwę substancji.

Ważniejsze są pytania:

• czy osoba traci kontrolę,
• czy używa mimo szkód,
• czy zwiększa dawki,
• czy ukrywa używanie,
• czy zaniedbuje pracę, szkołę albo rodzinę,
• czy pojawia się głód substancji,
• czy substancja staje się sposobem na emocje.

Jak to wygląda w praktyce?

Często rodzina skupia się na jednym pytaniu: „co on bierze?” albo „co ona bierze?”.

To zrozumiałe. Każdy chce wiedzieć, z czym ma do czynienia.

Ale w rozmowie terapeutycznej pojawiają się też inne pytania.

Kiedy to się zaczęło?
Co było wcześniej?
Czy są długi?
Czy są kłamstwa?
Czy osoba znika?
Czy po użyciu robi rzeczy, których później żałuje?
Czy w domu wszyscy zaczęli chodzić wokół tego problemu?

Bo czasem sama substancja jest tylko częścią historii.

Anonimowy przykład

Rodzina dorosłego syna zgłasza się po konsultację. Są przekonani, że najważniejsze jest ustalenie, jaką substancję bierze.

W trakcie rozmowy okazuje się, że problem trwa dłużej. Były pożyczki. Było znikanie z domu. Były kłótnie. Było spanie do południa po kilku nieprzespanych nocach. Były obietnice, że „to ostatni raz”.

W takiej sytuacji klasyfikacja narkotyku pomaga. Ale nie rozwiązuje sprawy.

Trzeba sprawdzić bezpieczeństwo. Stan psychiczny. Ryzyko odstawienia. Gotowość do rozmowy. I to, co rodzina może zrobić, żeby nie wzmacniać problemu mimo dobrych intencji.

Kiedy sama wiedza o rodzajach narkotyków nie wystarcza?

Wiedza pomaga. Ale nie zastąpi rozmowy ze specjalistą.

Zwłaszcza gdy pojawia się chaos, agresja, silny lęk, omamy, utrata przytomności, drgawki, objawy odstawienia albo podejrzenie przedawkowania. Wtedy najpierw liczy się bezpieczeństwo i pomoc medyczna.

W terapii uzależnień ważne jest też coś jeszcze.

Nie chodzi tylko o to, żeby człowiek przestał brać. Chodzi o to, żeby zrozumiał, dlaczego zaczął po to sięgać i co ma zrobić, gdy wróci napięcie, samotność, stres albo przymus. <p>Jeśli problem dotyczy utraty kontroli nad używaniem substancji, warto sprawdzić także, jak wygląda leczenie narkomanii.

Bez tego łatwo zamienić jedną substancję na drugą. Albo przestać na chwilę i wrócić do starego schematu.

Co często widzimy w rozmowach z rodzinami?

Rodzina często czeka na „twardy dowód”. Znaleziony woreczek. Test. Wiadomość w telefonie. Przyznanie się.

Ale sygnały bywają wcześniej.

Zmiana rytmu dnia.
Nieobecność.
Dziwne tłumaczenia.
Nagłe pożyczki.
Złość po pytaniach.
Unikanie rozmów.
Rozpad obowiązków.
Życie od kryzysu do kryzysu.

To nie znaczy od razu, że ktoś jest uzależniony. Ale znaczy, że warto przestać udawać, że nic się nie dzieje.

Komentarz specjalisty

dr Karolina Piątek, kierownik zespołu terapeutycznego Ośrodka NIWA:

„W terapii nie zatrzymujemy się tylko na pytaniu, jaką substancję przyjmowała dana osoba. To ważne dla bezpieczeństwa, ale nie wystarcza. Trzeba też zobaczyć, jaką rolę ta substancja zaczęła pełnić. Czy pomagała wytrzymać napięcie, odciąć się od emocji, poczuć pewność siebie, zasnąć albo uciec od samotności. Dopiero wtedy można rozmawiać o zmianie, a nie tylko o samym odstawieniu.”