Jak radzić sobie z uzależnieniem od alkoholu

Pierwszy krok: przestać udawać, że problemu nie ma

Na początku nie trzeba składać wielkich deklaracji. Nie trzeba od razu wszystkim mówić, że zaczyna się nowe życie. Nie trzeba też mieć idealnej motywacji.

Wystarczy zrobić jedną rzecz: uczciwie zobaczyć, co się dzieje.

Uzależnienie od alkoholu często działa przez zaprzeczanie. Człowiek mówi sobie:

„Piję, bo mam stres”.
„Inni piją więcej”.
„Przecież normalnie pracuję”.
„Jak będę chciał, to przestanę”.
„To tylko gorszy okres”.

Problem w tym, że takie zdania potrafią trzymać człowieka w miejscu przez miesiące albo lata.

Dlatego warto zadać sobie kilka prostych pytań:

• czy piję częściej, niż planowałem?
• czy trudno mi skończyć, kiedy już zacznę?
• czy ukrywam picie albo zaniżam ilość alkoholu?
• czy bliscy mówią, że coś jest nie tak?
• czy po alkoholu robię rzeczy, których potem żałuję?
• czy obiecuję poprawę, ale wracam do tego samego?
• czy alkohol stał się sposobem na sen, stres albo emocje?

Jeśli odpowiedzi są niepokojące, to nie jest moment na kolejne odkładanie sprawy. To jest moment, żeby poszukać pomocy.

Szerzej o dostępnych formach pomocy i procesie wychodzenia z uzależnienia piszemy w artykule: leczenie alkoholizmu.

Ten tekst, który teraz czytasz, ma inny cel. Nie opisuje całego leczenia alkoholizmu od A do Z. Ma pomóc zrobić pierwszy porządek: co możesz zrobić teraz, co może wspierać zmianę i kiedy nie warto już działać samemu.

Warto też sprawdzić, jaką funkcję pełni alkohol w codziennym życiu.

Bo czasem problem nie zaczyna się od samej ilości. Zaczyna się od tego, po co człowiek pije.

Czy pije, żeby zasnąć?
Żeby wyciszyć lęk?
Żeby nie czuć napięcia?
Żeby poradzić sobie ze złością?
Żeby nie myśleć o samotności?
Żeby nagrodzić się po ciężkim dniu?

To ważne pytania. Bez nich łatwo zatrzymać się na prostym zdaniu: „muszę mniej pić”. A to często za mało.

Co można zrobić od razu?

Na początku warto zapisać sytuacje, w których najczęściej pojawia się picie.

Na przykład:

• po pracy,
• po kłótni,
• w samotności,
• po wypłacie,
• przy konkretnych znajomych,
• gdy pojawia się bezsenność,
• gdy wraca poczucie winy,
• gdy człowiek czuje napięcie w ciele.

Taki zapis nie rozwiązuje problemu. Ale pomaga zobaczyć schemat.

A schemat, którego człowiek nie widzi, bardzo trudno przerwać.

Jeśli nie masz pewności, czy to już uzależnienie, pomocny może być tekst: objawy alkoholizmu. Warto potraktować go jako punkt orientacyjny, a nie jako samodzielną diagnozę.

Komentarz specjalisty

„W terapii uzależnień często nie chodzi tylko o pytanie, ile ktoś pije. Bardzo ważne jest pytanie, jaką funkcję pełni alkohol. Czy ma wyciszyć emocje, pomóc zasnąć, dodać odwagi, przykryć samotność albo odciąć napięcie. Dopiero wtedy można zacząć pracować nad realną zmianą, a nie tylko nad samym zakazem picia.”
— dr Karolina Piątek, kierownik zespołu terapeutycznego Ośrodka NIWA

Co pomaga radzić sobie z uzależnieniem od alkoholu na co dzień?

Najczęstszy błąd polega na tym, że człowiek próbuje oprzeć całą zmianę na silnej woli.

Mówi: „muszę się ogarnąć”.
Albo: „tym razem dam radę”.
Albo: „już wiem, co robić”.

Tylko że uzależnienie zwykle nie odpuszcza dlatego, że ktoś bardzo chce. Ono wraca w konkretnych sytuacjach. Po stresie. Po kłótni. Po samotnym wieczorze. Po poczuciu krzywdy. Po wypłacie. Po spotkaniu z ludźmi, z którymi wcześniej się piło.

Dlatego potrzebny jest plan.

Nie idealny. Prosty.

Po pierwsze: ogranicz sytuacje, które uruchamiają picie.

Jeśli wiesz, że zawsze pijesz z konkretną grupą, nie sprawdzaj na początku, czy „tym razem dasz radę”. To nie jest słabość. To rozsądek.

Jeśli wiesz, że pijesz po pracy, zaplanuj inaczej pierwszą godzinę po powrocie. Nie zostawiaj jej pustej.

Jeśli wiesz, że pijesz w samotności, zadbaj o kontakt z kimś, zanim napięcie urośnie.

Po drugie: nie zostawaj sam z głodem alkoholowym.

Głód alkoholowy nie zawsze wygląda jak prosta myśl: „chcę się napić”. Czasem wygląda jak rozdrażnienie. Bezsenność. Napięcie. Smutek. Złość. Myśl: „jedno piwo nic nie zmieni”.

W takim momencie nie warto godzinami dyskutować ze sobą.

Lepiej zrobić coś konkretnego:

• wyjść z miejsca, w którym pojawiła się chęć picia,
• zadzwonić do kogoś,
• zjeść coś,
• wziąć prysznic,
• pójść na spacer,
• zapisać, co się dzieje,
• odłożyć decyzję o piciu o 30 minut,
• skontaktować się z terapeutą albo grupą wsparcia.

To są małe rzeczy. Ale w kryzysie małe rzeczy często decydują o tym, czy człowiek przejdzie przez najtrudniejszy moment.

Po trzecie: przestań traktować potknięcie jak dowód, że wszystko stracone.

Nawrót albo powrót do picia nie powinien być usprawiedliwieniem dalszego picia. Ale nie powinien też być powodem do całkowitej rezygnacji.

Warto wtedy zapytać:

Co było wcześniej?
Co zlekceważyłem?
Z kim przestałem rozmawiać?
Jakie emocje narastały?
Co zrobię inaczej następnym razem?

To nie jest po to, żeby się biczować. To jest po to, żeby zrozumieć mechanizm.

Po czwarte: szukaj wsparcia, zanim zrobi się bardzo źle.

Wiele osób czeka za długo. Myślą, że pomoc jest dopiero dla tych, którzy stracili pracę, rodzinę albo zdrowie. To nieprawda.

Pomoc ma sens wcześniej. Wtedy, gdy człowiek widzi, że alkohol coraz częściej wraca mimo obietnic.

Więcej o samej pracy terapeutycznej opisuje artykuł: terapia alkoholowa — jak wygląda. To tam warto szerzej wyjaśnić proces terapii, pracę indywidualną, grupową i przygotowanie do życia po terapii.

Tutaj najważniejsze jest jedno: radzenie sobie z uzależnieniem nie polega tylko na wytrzymywaniu bez alkoholu.

Chodzi też o to, żeby uczyć się żyć inaczej.

Bez uciekania w alkohol po każdej trudnej emocji.
Bez traktowania picia jak nagrody.
Bez ukrywania problemu.
Bez kolejnych obietnic, które nie mają żadnego planu.

Co często widzimy w pracy z pacjentami?

W Ośrodku NIWA często spotykamy osoby, które nie przychodzą po pomoc z pełną gotowością. Czasem przychodzą z lękiem. Czasem ze złością. Czasem ze wstydem. Czasem dlatego, że rodzina już nie wytrzymuje.

To normalne.

Motywacja do zmiany rzadko jest idealna od pierwszego dnia. Często dopiero się buduje.

Ważne jest coś innego: żeby człowiek przestał negocjować z problemem i zaczął mówić prawdę o tym, co się dzieje.

W praktyce często słychać zdanie:

„Ja wiem, że powinienem przestać. Tylko nie umiem tego utrzymać”.

I właśnie w tym miejscu sama wiedza przestaje wystarczać.

Ktoś może wiedzieć, że alkohol szkodzi. Może znać konsekwencje. Może rozumieć, że rani bliskich. A mimo to wracać do picia.

Dlatego potrzebny jest proces. Nie tylko informacja.

Kiedy samodzielne radzenie sobie już nie wystarcza?

Nie każda osoba z problemem alkoholowym potrzebuje od razu terapii stacjonarnej. To ważne.

Czasem dobrym początkiem jest poradnia. Czasem regularna terapia indywidualna. Czasem grupa wsparcia. Czasem konsultacja lekarska, szczególnie jeśli po odstawieniu alkoholu pojawiają się silne objawy z ciała albo psychiki.

Ale są sytuacje, w których samodzielne próby przestają wystarczać.

Warto szukać specjalistycznej pomocy, gdy:

• picie wraca mimo szczerych prób zatrzymania,
• pojawiają się ciągi alkoholowe,
• alkohol powoduje problemy w domu, pracy albo zdrowiu,
• osoba ukrywa picie i zaprzecza konsekwencjom,
• rodzina żyje w ciągłym napięciu,
• alkohol łączy się z lekami albo innymi substancjami,
• pojawia się agresja, utrata kontroli albo ryzykowne zachowania,
• po odstawieniu pojawia się silny lęk, drżenie, bezsenność lub inne niepokojące objawy,
• środowisko domowe stale uruchamia picie,
• osoba nie potrafi utrzymać abstynencji w codziennym rytmie życia.

W takich sytuacjach warto sprawdzić, jaka forma pomocy ma sens. Pomocny będzie tekst: gdzie leczyć alkoholizm?. To lepsze miejsce na porównanie poradni, oddziału dziennego, terapii prywatnej i pobytu stacjonarnego.

Jeśli problem jest już nasilony, a codzienne środowisko utrudnia zmianę, można też przeczytać: ośrodek leczenia alkoholizmu. Tam warto szerzej opisać, kiedy pobyt w ośrodku ma sens i czego realnie można się spodziewać.

W tym artykule najważniejsze jest jednak coś prostszego: nie czekaj, aż sytuacja stanie się skrajna.

Jeśli alkohol coraz częściej wraca mimo obietnic, to już jest wystarczający powód, żeby porozmawiać ze specjalistą.

A co z rodziną?

Bliscy często widzą problem szybciej niż osoba pijąca. Próbują rozmawiać, tłumaczyć, prosić, pilnować, czasem grozić. Z czasem sami zaczynają żyć wokół picia jednej osoby.

To bardzo obciążające.

Pomoc rodzinie nie polega na tym, żeby przejąć odpowiedzialność za osobę pijącą. Nie chodzi o kontrolowanie każdego kroku, ukrywanie konsekwencji ani ciągłe ratowanie.

Bliscy mogą wspierać, ale powinni też stawiać granice.

Jeśli ten temat dotyczy Twojej sytuacji, zobacz: jak pomóc osobie uzależnionej od alkoholu oraz jak rozmawiać z alkoholikiem, który nie chce się leczyć.

Te teksty lepiej rozwijają perspektywę rodziny. Tutaj zostawiamy tylko najważniejszą zasadę: osoba bliska może wspierać zmianę, ale nie może trzeźwieć za kogoś.

Ośrodek NIWA — jak możemy pomóc?

Ośrodek Terapii Uzależnień NIWA prowadzi stacjonarną terapię uzależnień dla osób dorosłych. Pracujemy w kameralnych warunkach, w małych grupach i z jasną strukturą dnia. Dla wielu osób to ważne, bo w aktywnym uzależnieniu codzienność często staje się chaotyczna.

Pacjent korzysta z terapii indywidualnej i grupowej. W pracy terapeutycznej korzystamy między innymi z podejścia TSR i CBT. Ważna jest psychoedukacja, praca nad nawrotem, rozumienie głodu alkoholowego i przygotowanie do życia po zakończeniu pobytu.

NIWA znajduje się w Wilczkowicach, blisko Krakowa. To może być dobre rozwiązanie dla osób, które potrzebują wyjścia z dotychczasowego środowiska, ale chcą pozostać w zasięgu Małopolski.

Więcej o naszej pracy znajdziesz na stronie głównej: Ośrodek Leczenia Uzależnień NIWA oraz na stronie opisującej terapię uzależnień.

Podsumowanie

Radzenie sobie z uzależnieniem od alkoholu nie polega tylko na tym, żeby zacisnąć zęby i wytrzymać bez picia.

Chodzi o coś głębszego.

Trzeba zobaczyć, jaką rolę alkohol pełni w życiu. Kiedy się pojawia. Co przykrywa. Jakie emocje wycisza. Jakie schematy uruchamia.

Pierwszym krokiem może być szczera rozmowa. Kolejnym konsultacja ze specjalistą. W części przypadków wystarczy pomoc ambulatoryjna. W innych potrzebna będzie bardziej uporządkowana terapia i wyjście z codziennego środowiska.

Nie trzeba czekać, aż sytuacja stanie się skrajna. Jeśli alkohol wraca mimo obietnic, to już jest wystarczający sygnał, żeby poszukać pomocy.