Czy MDMA uzależnia? Kiedy imprezowe branie staje się problemem

Czy MDMA naprawdę może uzależniać?

MDMA, nazywane również ecstasy, jest syntetyczną substancją psychoaktywną o działaniu pobudzającym i empatogennym.

Może zwiększać poczucie energii, bliskości z innymi, otwartości emocjonalnej i intensywności przeżywania.

Właśnie te efekty sprawiają, że substancja jest szczególnie silnie związana z określonym kontekstem: muzyką, klubami, festiwalami, tańcem i relacjami społecznymi.

To istotne, ponieważ uzależnienie nie zawsze rozwija się jako potrzeba przyjmowania substancji każdego ranka.

Czasami jest związane z konkretnym środowiskiem.

„Biorę tylko na imprezach” nie rozstrzyga, czy problem istnieje

Jednym z częstszych argumentów jest:

„Nie mogę być uzależniony, bo biorę najwyżej raz na kilka tygodni”.

Sama częstotliwość rzeczywiście ma znaczenie.

Nie jest jednak jedynym kryterium.

Wyobraźmy sobie osobę, która używa MDMA dwa razy w miesiącu.

Przed każdym wyjściem zapewnia siebie, że tym razem nie będzie brała.

Na miejscu pojawia się jednak znajoma grupa, alkohol i atmosfera związana z wcześniejszym używaniem.

Decyzja zmienia się.

Później plan brzmi:

„Tylko raz”.

Następnie pojawia się kolejne przyjęcie substancji, mimo że wcześniej nie było planowane.

Po imprezie osoba czuje się źle i stwierdza:

„Przez najbliższe dwa miesiące nic nie biorę”.

Trzy tygodnie później sytuacja się powtarza.

To nie musi automatycznie oznaczać uzależnienia, ale pokazuje wyraźny problem z realizowaniem własnych decyzji.

Głód MDMA może wyglądać inaczej niż głód innych substancji

Przy heroinie czy nikotynie wiele osób doświadcza potrzeby używania niezależnie od dnia tygodnia.

Przy MDMA głód może być mocniej związany z konkretnymi sytuacjami.

W środę człowiek nie odczuwa szczególnej potrzeby.

W piątek pojawia się myśl:

„Jutro impreza”.

Później:

„Czy ktoś będzie miał?”

W sobotę od rana zaczyna się oczekiwanie na wieczór.

Takie oczekiwanie może stopniowo stawać się częścią całego rytuału.

Nie chodzi więc wyłącznie o fizyczny przymus.

Problemem może być rosnące przekonanie:

„Bez MDMA impreza nie będzie taka sama.”

Polskie materiały kliniczne dotyczące narkotyków klubowych opisują podobny wzorzec, w którym potrzeba używania może nasilać się wraz ze zbliżającym się weekendem.

Czy MDMA powoduje zależność fizyczną?

MDMA nie jest typowym przykładem substancji powodującej silną zależność fizyczną podobną do opioidów.

Po używaniu może jednak występować charakterystyczny okres pogorszonego samopoczucia.

Osoby zgłaszają między innymi:

• zmęczenie;

• obniżony nastrój;

• drażliwość;

• problemy z koncentracją;

• brak energii;

• problemy ze snem;

• mniejszą zdolność odczuwania przyjemności.

Część tych objawów może wynikać zarówno z działania samej substancji, jak i z wielogodzinnej aktywności, niedoboru snu, odwodnienia, alkoholu czy innych narkotyków przyjmowanych tej samej nocy.

Dlatego nie powinno się automatycznie nazywać każdego „doła po imprezie” zespołem abstynencyjnym.

Znacznie ważniejsze jest to, czy po takich doświadczeniach człowiek nadal wraca do tego samego schematu mimo postanowień i konsekwencji.

Tolerancja i „utrata magii”

Niektóre osoby regularnie używające MDMA opisują sytuację, w której wcześniejszy efekt staje się mniej intensywny.

Pojawia się próba odzyskania pierwszych doświadczeń.

Człowiek może zacząć używać częściej albo w coraz bardziej ryzykowny sposób.

W środowisku osób używających funkcjonuje określenie „utrata magii” — sytuacja, w której substancja przestaje dawać emocjonalny efekt podobny do wcześniejszego.

To ważny moment.

Jeżeli człowiek próbuje odzyskać wcześniejszy stan przez zwiększanie częstotliwości używania, może wejść w coraz bardziej problemowy schemat.

Nie należy jednak traktować tolerancji jako jedynego kryterium uzależnienia.

MDMA i amfetamina — podobne, ale nie takie same

MDMA jest chemicznie związane z amfetaminami i ma komponent pobudzający, ale jego profil działania różni się od klasycznej amfetaminy.

W przypadku MDMA bardzo charakterystyczne są między innymi wzrost poczucia bliskości, otwartości i intensywności emocjonalnej.

Amfetamina jest zwykle silniej kojarzona z pobudzeniem, energią i wydłużeniem aktywności.

Obie substancje mogą jednak prowadzić do bezsenności, przeciążenia organizmu, lęku oraz utraty kontroli nad używaniem.

Szerzej problem dotyczący amfetaminy opisujemy w artykule uzależnienie od amfetaminy — objawy, skutki i leczenie.

Nie należy natomiast zakładać, że tabletka sprzedawana jako ecstasy zawsze zawiera wyłącznie MDMA.

Nielegalny rynek oznacza brak pewności co do rzeczywistego składu i zawartości substancji.

Jak rozpoznać, że to już coś więcej niż okazjonalne używanie?

Warto zwrócić uwagę szczególnie na sytuację, gdy:

• impreza bez MDMA zaczyna wydawać się mało atrakcyjna;

• osoba regularnie planuje nie używać, ale zmienia decyzję;

• po rozpoczęciu przyjmuje więcej, niż wcześniej zakładała;

• coraz częściej organizuje wyjścia wokół możliwości zdobycia substancji;

• zaniedbuje obowiązki po imprezach;

• kolejne dni przeznacza na dochodzenie do siebie;

• zaczyna ukrywać rzeczywistą częstotliwość używania;

• wraca do MDMA mimo lęku, złego samopoczucia albo konfliktów;

• używanie zaczyna łączyć się z coraz większą liczbą innych substancji.

Podobne sygnały w odniesieniu do różnych narkotyków opisujemy szerzej w artykule objawy brania narkotyków — po czym poznać, że ktoś bierze.

Kiedy imprezowe używanie MDMA zaczyna wpływać na zdrowie i codzienne życie?

Jednym z powodów bagatelizowania MDMA jest to, że konsekwencje nie zawsze pojawiają się w formie natychmiastowej utraty pracy, relacji czy pieniędzy.

Czasem przez długi okres wygląda to znacznie mniej spektakularnie.

Sobota:

impreza.

Niedziela:

sen i zmęczenie.

Poniedziałek:

problemy z koncentracją.

Wtorek:

pogorszony nastrój.

Środa:

powrót do normy.

W piątek pojawia się plan kolejnego wyjścia.

Jeżeli taki schemat powtarza się coraz częściej, wpływ na codzienne życie może być większy, niż osoba sama zauważa.

„Przecież funkcjonuję normalnie”

To określenie bywa mylące.

Człowiek może nadal chodzić do pracy i jednocześnie ponosić coraz większy koszt używania.

Warto więc zamiast pytać:

„Czy nadal pracujesz?”

zapytać:

„Jak wygląda Twoja praca dwa dni po imprezie?”

Czy trudniej się skoncentrować?

Czy odkładasz bardziej wymagające zadania?

Czy jesteś bardziej drażliwy?

Czy weekend przestał służyć odpoczynkowi?

Podobnie w relacjach.

Osoba może nadal mieć partnera i znajomych, ale większość wspólnych wyjść zaczyna być związana z substancjami.

MDMA a obniżony nastrój po imprezie

Po użyciu część osób doświadcza wyraźnego spadku energii i nastroju.

Nie musi występować u każdego i nie zawsze ma tę samą intensywność.

Problem staje się szczególnie istotny wtedy, gdy osoba już wcześniej doświadcza depresji, lęku albo innych trudności psychicznych.

Jeżeli po imprezach regularnie pojawiają się ciężkie stany depresyjne, silny lęk, panika albo myśli samobójcze, nie powinno się tłumaczyć ich zwykłym:

„To tylko zjazd”.

Potrzebna może być konsultacja lekarska lub psychiatryczna.

Przegrzanie organizmu

MDMA może zaburzać regulację temperatury i zwiększać ryzyko hipertermii.

Szczególnie niebezpieczne mogą być warunki związane z długotrwałym wysiłkiem fizycznym, wysoką temperaturą otoczenia i wielogodzinną aktywnością.

Ciężkie przegrzanie może prowadzić do uszkodzenia narządów i stanowić zagrożenie życia.

Nie należy czekać, jeżeli osoba po użyciu ma bardzo wysoką temperaturę, jest wyraźnie splątana, traci kontakt z otoczeniem albo jej stan szybko się pogarsza.

W takich sytuacjach potrzebna jest pilna pomoc medyczna.

Nie tylko odwodnienie — niebezpieczny może być również zaburzony poziom sodu

Wokół imprezowego używania MDMA czasami pojawia się uproszczenie:

„Trzeba tylko dużo pić”.

To nie jest bezpieczna zasada.

MDMA może wiązać się również z zaburzeniami gospodarki wodno-elektrolitowej, w tym z niebezpiecznym obniżeniem poziomu sodu we krwi.

Ciężka hiponatremia może prowadzić do splątania, drgawek, utraty przytomności i innych poważnych powikłań neurologicznych.

Dlatego zarówno ciężkie odwodnienie, jak i zaburzenia wynikające z nadmiernego przyjmowania płynów mogą stanowić zagrożenie.

Nie należy próbować leczyć ciężkich objawów samodzielnie.

Ryzyko zespołu serotoninowego

MDMA silnie wpływa na układ serotoninowy.

Ryzyko poważnych reakcji może wzrastać przy łączeniu różnych substancji i leków wpływających na serotoninę.

Zespół serotoninowy jest potencjalnie groźnym stanem.

Może obejmować między innymi:

• silne pobudzenie;

• splątanie;

• bardzo wysoką temperaturę;

• nasilone pocenie;

• drżenia;

• sztywność mięśni;

• mimowolne skurcze;

• szybkie tętno.

To nie jest sytuacja do przeczekania w domu.

Przy ciężkich objawach potrzebna jest pilna pomoc medyczna.

Łączenie MDMA z innymi substancjami

Imprezowe używanie rzadko odbywa się w całkowitej izolacji od innych substancji.

W europejskich badaniach duża część osób używających MDMA deklarowała jednoczesne używanie alkoholu, konopi lub innych środków.

To utrudnia przewidywanie działania.

Nie zawsze również wiadomo, co rzeczywiście znajduje się w produkcie sprzedawanym jako MDMA.

Dlatego przy analizie problemu pytanie:

„Czy używasz MDMA?”

jest niewystarczające.

Trzeba również zapytać:

„Co jeszcze przyjmujesz podczas tej samej imprezy?”

Gdy impreza przestaje być imprezą bez MDMA

To jeden z najbardziej praktycznych sygnałów.

Osoba wcześniej czerpała przyjemność z muzyki, ludzi, tańca i atmosfery.

Po pewnym czasie mówi:

„Na trzeźwo nie ma sensu”.

„Bez tego nie czuję muzyki”.

„Nie potrafię być tak otwarty”.

Wtedy substancja zaczyna pełnić coraz większą rolę w dostępie do określonych emocji.

To może dotyczyć:

bliskości,

pewności siebie,

otwartości,

energii,

swobody,

poczucia przynależności.

W terapii szczególnie interesuje nas właśnie ten aspekt.

Nie tylko:

„Co bierzesz?”

ale:

„Czego bez MDMA nie potrafisz już doświadczać tak samo?”

Koszt społeczny może być niewidoczny

Używanie może również wpływać na dobór znajomych.

Osoba stopniowo ogranicza kontakty z ludźmi, którzy nie używają.

Nie dlatego, że świadomie chce zerwać relację.

Po prostu ich sposób spędzania czasu zaczyna wydawać się mniej interesujący.

W efekcie powstaje środowisko, w którym używanie staje się normą.

Jeżeli każda osoba w grupie bierze MDMA, łatwo dojść do wniosku:

„Wszyscy tak robią, więc to nic szczególnego”.

Tymczasem otoczenie może utrudniać zauważenie problemu.

Regeneracja między imprezami nie oznacza pełnej kontroli

Osoba może po kilku dniach odzyskać energię i uznać, że żadnego problemu nie ma.

To jednak nie odpowiada na pytanie, czy następnym razem potrafi podjąć inną decyzję.

Jeżeli cały cykl regularnie się powtarza:

impreza → używanie → zjazd → regeneracja → kolejna impreza,

warto przyjrzeć się mechanizmowi, a nie wyłącznie temu, że organizm zdążył dojść do siebie.

O fizycznym i psychicznym powrocie do równowagi piszemy szerzej w artykule regeneracja organizmu po narkotykach.

Kiedy szukać pomocy i jak pracujemy nad takim problemem w NIWIE?

Nie trzeba czekać, aż MDMA zacznie być używane co tydzień.

Nie trzeba również czekać na poważne zatrucie albo utratę pracy.

Wystarczającym powodem do konsultacji może być sytuacja, w której człowiek zauważa:

„Nie potrafię już bawić się bez tego tak jak kiedyś.”

albo:

„Za każdym razem planuję inaczej, a kończy się podobnie.”

Co w praktyce sprawdzamy w NIWIE?

Przy problemowym używaniu MDMA samo pytanie o liczbę tabletek czy imprez nie daje pełnego obrazu.

W kwalifikacji i pracy terapeutycznej interesuje nas między innymi:

• kiedy najczęściej pojawia się używanie;

• z kim osoba wtedy przebywa;

• czy używa również alkoholu lub innych substancji;

• co MDMA daje jej psychicznie;

• jak wyglądają kolejne dni;

• czy próbowała imprezować bez narkotyku;

• czy potrafiła utrzymać wcześniejsze postanowienie;

• jak często pojawiają się kolejne „wyjątki”;

• czy substancja zaczęła wpływać na relacje, pracę lub zdrowie;

• czego pacjent najbardziej obawia się w życiu bez MDMA.

To pozwala zobaczyć problem szerzej niż poprzez prosty podział:

„bierze często / bierze rzadko”.

Jak wygląda to w praktyce? Przykład schematu

Osoba mówi:

„Nie jestem uzależniona. Biorę raz na miesiąc”.

Podczas rozmowy okazuje się jednak, że:

od kilku miesięcy prawie każda większa impreza wiąże się z MDMA;

bez narkotyku osoba wychodzi wcześniej, bo „nie czuje klimatu”;

kilka razy planowała nie brać, ale zmieniała zdanie po przyjściu do klubu;

następne dwa dni są praktycznie wyłączone z normalnego funkcjonowania;

partner coraz częściej nie chce uczestniczyć we wspólnych wyjściach.

Nie przesądzamy diagnozy na podstawie pojedynczego elementu.

Widzimy jednak wzorzec wymagający dokładniejszej oceny.

To właśnie w takich przypadkach liczba dni pomiędzy użyciami może dawać fałszywe poczucie bezpieczeństwa.

Co najczęściej utrudnia zmianę?

W przypadku MDMA szczególnie trudne bywa to, że używanie jest silnie połączone z przyjemnymi doświadczeniami.

Nie zawsze występuje codzienny chaos.

Nie zawsze są duże długi.

Nie zawsze rodzina stawia ultimatum.

Pacjent może więc pytać:

„Po co mam z tego rezygnować?”

W terapii nie odpowiadamy automatycznie:

„Bo narkotyki są złe”.

Znacznie bardziej użyteczne jest wspólne sprawdzenie:

Co rzeczywiście daje substancja?

Jaką cenę człowiek za to płaci?

Czy nadal decyduje świadomie?

Czy potrafi realizować własne ograniczenia?

Czy wcześniejsze życie towarzyskie jest możliwe bez MDMA?

Dopiero wtedy można pracować nad realną motywacją.

Jak wygląda terapia?

Nie istnieje osobna psychoterapia przeznaczona wyłącznie dla osób używających MDMA.

W zależności od sytuacji wykorzystuje się metody stosowane w leczeniu zaburzeń związanych z używaniem substancji.

Ważne może być:

• rozpoznanie wyzwalaczy;

• praca nad głodem;

• analiza sposobu myślenia poprzedzającego użycie;

• wzmacnianie motywacji;

• budowanie innych sposobów spędzania czasu;

• praca nad relacjami;

• ograniczenie kontaktu ze środowiskiem utrwalającym używanie;

• rozpoznanie współwystępujących problemów psychicznych.

W Ośrodku Leczenia Uzależnień NIWA pracujemy indywidualnie i grupowo, wykorzystując między innymi elementy terapii poznawczo-behawioralnej oraz podejścia skoncentrowanego na rozwiązaniach.

Więcej o procesie znajduje się na stronie terapii uzależnień.

Czy zawsze potrzebny jest ośrodek stacjonarny?

Nie.

Osoba używająca MDMA epizodycznie może potrzebować zupełnie innej formy pomocy niż pacjent używający wielu substancji, regularnie tracący kontrolę i mający poważne problemy psychiczne.

Dla części osób odpowiednia będzie terapia ambulatoryjna.

Bardziej intensywną pomoc można rozważyć między innymi wtedy, gdy:

• wcześniejsze próby nie przynoszą trwałej zmiany;

• używanie staje się coraz częstsze;

• występuje problem z wieloma substancjami;

• środowisko praktycznie cały czas sprzyja używaniu;

• pojawiają się poważne konsekwencje psychiczne;

• pacjent nie potrafi realizować ustaleń w dotychczasowym środowisku.

Forma leczenia powinna wynikać z kwalifikacji, a nie z samej nazwy substancji.

Czy można po prostu przestać samemu?

Niektórym osobom udaje się trwale zakończyć używanie bez specjalistycznej terapii.

Jeżeli jednak kolejne próby wyglądają podobnie, warto przestać powtarzać dokładnie ten sam plan.

„Następnym razem nie wezmę” nie odpowiada na pytanie:

co zrobię, gdy znajomy zaproponuje MDMA po kilku godzinach imprezy?

co zrobię, kiedy wypiję alkohol i wcześniejsza decyzja stanie się mniej ważna?

co zrobię, jeśli bez narkotyku będę czuł się spięty i wycofany?

O budowaniu bardziej konkretnego planu piszemy w artykule jak przestać brać narkotyki.

Co wyróżnia pracę nad MDMA w NIWIE?

W przypadku MDMA szczególnie zależy nam na oddzieleniu samej substancji od funkcji, którą zaczęła pełnić.

Jeżeli pacjent mówi:

„Bez MDMA nie jestem otwarty wobec ludzi”,

problemem nie jest już wyłącznie tabletka.

Warto pracować również nad relacjami i lękiem społecznym.

Jeżeli mówi:

„Bez tego nie mam energii na imprezę”,

sprawdzamy, dlaczego tak ważne stało się pozostawanie aktywnym do rana.

Jeżeli:

„Tylko po MDMA czuję bliskość”,

ważne staje się pytanie, jak wygląda przeżywanie bliskości w codziennym życiu.

Im dokładniej określimy funkcję narkotyku, tym bardziej konkretny może być plan terapii.

To właśnie jest jedna z informacji, których nie daje samo pytanie o częstotliwość używania.

Kiedy potrzebna jest natychmiastowa pomoc?

Po użyciu MDMA szczególnie niepokojące są:

• bardzo wysoka temperatura;

• ciężkie splątanie;

• utrata przytomności;

• drgawki;

• ciężkie pobudzenie;

• wyraźna sztywność i nasilone drżenia mięśni;

• poważne problemy z oddychaniem;

• silny ból w klatce piersiowej;

• gwałtowne pogorszenie stanu;

• zachowania samobójcze.

W takich sytuacjach nie należy czekać na zwykłą konsultację terapeutyczną.

Należy zadzwonić pod 112.

Komentarz specjalisty

„MDMA jest dobrym przykładem substancji, przy której częstotliwość używania może nie pokazywać całego problemu. Pacjent może nie brać przez kilka tygodni i jednocześnie za każdym razem tracić kontrolę w określonym środowisku.

W pracy terapeutycznej pytamy więc nie tylko, ile razy ktoś używał. Ważne jest to, czy potrafi uczestniczyć w imprezie bez substancji, co MDMA daje mu w relacjach z innymi i jak wygląda jego funkcjonowanie w kolejnych dniach.

Jeżeli człowiek zaczyna potrzebować narkotyku, żeby czuć bliskość, energię, swobodę albo przynależność do grupy, mamy znacznie więcej do przeanalizowania niż samą liczbę przyjętych tabletek.”

dr Karolina Piątek
Specjalistka psychoterapii uzależnień, kierownik zespołu terapeutycznego Ośrodka NIWA