Uzależnienie od mefedronu: czym jest „kryształ” i jak wygląda leczenie?

Czym jest mefedron, czyli tzw. „kryształ”?

Mefedron jest syntetyczną substancją psychoaktywną z grupy katynonów. Działa pobudzająco, może dawać krótkotrwałe poczucie energii, pewności siebie, pobudzenia, euforii albo większej otwartości w kontakcie z ludźmi.

Problem zaczyna się wtedy, gdy po krótkim działaniu pojawia się mocny spadek nastroju, rozdrażnienie, lęk, bezsenność, pustka albo potrzeba ponownego zażycia. W praktyce wiele osób nie kończy na jednym użyciu. Pojawia się dokładanie kolejnych dawek, przeciąganie imprezy, nieprzespane noce, zjazdy psychiczne i coraz większe trudności z powrotem do normalnego funkcjonowania.

Warto jasno powiedzieć jedną rzecz: słowo „kryształ” jest potoczne i nieprecyzyjne. W zależności od środowiska może oznaczać mefedron, ale też inne substancje, w tym metamfetaminę albo mieszanki kilku środków. Osoba kupująca „kryształ” często nie ma pewności, co naprawdę przyjęła.

To ważne, bo ryzyko zdrowotne nie zależy od nazwy używanej przez znajomych, tylko od realnego składu substancji, dawki, częstotliwości używania, stanu organizmu i łączenia z alkoholem, lekami albo innymi narkotykami.

Jak może działać mefedron?

Po zażyciu mogą pojawić się m.in.:

• silne pobudzenie,
• euforia,
• gonitwa myśli,
• rozszerzone źrenice,
• napięcie mięśni,
• szczękościsk,
• potliwość,
• przyspieszone bicie serca,
• wzrost ciśnienia,
• bezsenność,
• lęk,
• drażliwość,
• podejrzliwość,
• spadek nastroju po zejściu substancji.

U części osób po używaniu mefedronu pojawiają się też stany paniki, objawy depresyjne, myśli rezygnacyjne, agresja, urojenia albo objawy psychotyczne. Szczególnie ryzykowne jest wielodniowe używanie bez snu, jedzenia i regeneracji.

Kiedy trzeba pilnie szukać pomocy medycznej?

Pomocy medycznej trzeba szukać od razu, jeśli po mefedronie pojawia się ból w klatce piersiowej, utrata przytomności, drgawki, silne pobudzenie, omamy, urojenia, wysoka temperatura, duszność, bardzo szybkie bicie serca albo myśli samobójcze.

W takiej sytuacji nie należy czekać, aż „samo przejdzie”. To może być stan zagrożenia zdrowia albo życia.

Uzależnienie od mefedronu i uzależnienie od „kryształu” — jak je rozpoznać?

Uzależnienie od mefedronu nie zawsze wygląda tak, jak wyobraża sobie rodzina. Osoba uzależniona może pracować, studiować, prowadzić życie towarzyskie i przez pewien czas ukrywać skalę problemu.

Często bliscy widzą tylko fragment: dziwne znikanie, nieprzespane noce, pożyczanie pieniędzy, zmiany nastroju, nagłe wybuchy, kłamstwa, utratę obowiązkowości albo izolowanie się po imprezie.

W pracy terapeutycznej nie patrzy się tylko na to, „ile ktoś bierze”. Ważniejsze jest to, czy człowiek traci kontrolę i czy mimo szkód wraca do substancji.

Sygnały, że problem może być poważny

Niepokojące są sytuacje, gdy osoba:

• planuje używanie mimo wcześniejszych konsekwencji,
• obiecuje, że przestanie, ale wraca do brania,
• bierze dłużej albo więcej, niż zamierzała,
• potrzebuje mefedronu, żeby „normalnie funkcjonować” na imprezie, w seksie, w pracy albo w relacjach,
• ma silne zjazdy psychiczne po używaniu,
• ukrywa branie przed rodziną,
• zaniedbuje sen, jedzenie, pracę, studia lub relacje,
• łączy substancję z alkoholem, benzodiazepinami, lekami nasennymi albo innymi narkotykami,
• po odstawieniu doświadcza lęku, rozdrażnienia, pustki, bezsenności albo natrętnych myśli o kolejnym użyciu.

Co często widzimy w rozmowach z rodzinami?

Rodziny często mówią: „On twierdzi, że to tylko imprezowo”, „Ona mówi, że kontroluje”, „Nie bierze codziennie, więc chyba nie jest uzależniony”.

To bardzo częsty błąd. Przy mefedronie problem nie zawsze polega na codziennym używaniu. Czasem schemat wygląda inaczej: kilka dni względnego spokoju, potem ciąg, długi zjazd, obietnica poprawy i powrót do tego samego.

Dla rodziny najtrudniejsze bywa to, że osoba uzależniona przez jakiś czas potrafi wyglądać przekonująco. Tłumaczy się stresem, zmęczeniem, pracą, imprezą albo „jednorazową sytuacją”. Dopiero po czasie widać, że to nie są pojedyncze epizody, tylko powtarzalny mechanizm.

Przykład z praktyki terapeutycznej

Do ośrodka trafia osoba, która mówi: „Nie jestem uzależniony, po prostu czasem biorę kryształ”. W rozmowie okazuje się jednak, że „czasem” oznacza prawie każdy weekend, a po weekendzie pojawia się kilka dni lęku, rozdrażnienia i problemów ze snem.

Rodzina widzi narastające długi, kłamstwa i wycofanie. Osoba uzależniona widzi głównie to, że jeszcze chodzi do pracy. W terapii trzeba więc połączyć te dwa obrazy: to, co człowiek sam o sobie myśli, z tym, co realnie dzieje się w jego życiu.

To nie jest praca na zasadzie zawstydzania. Chodzi o zatrzymanie mechanizmu zaprzeczania i nazwanie faktów.

Jak leczyć uzależnienie od kryształu i mefedronu?

Leczenie uzależnienia od mefedronu powinno zacząć się od oceny sytuacji: jak długo trwa używanie, jak często dochodzi do ciągów, czy występują objawy psychotyczne, depresyjne, lękowe, bezsenność, myśli samobójcze, problemy z sercem, nadciśnienie albo inne choroby.

Nie każda osoba potrzebuje tego samego rodzaju pomocy. Czasem wystarczy poradnia i terapia ambulatoryjna. Czasem potrzebna jest konsultacja psychiatryczna. Czasem konieczny jest detoks od mefedronu albo pobyt w ośrodku stacjonarnym, szczególnie gdy osoba nie potrafi przerwać używania w swoim środowisku.

Jeśli problem dotyczy także innych substancji albo chcesz szerzej zrozumieć, jak wygląda terapia osób uzależnionych od narkotyków, przeczytaj także: leczenie narkomanii.

Detoks od mefedronu — co warto rozumieć?

Detoks od mefedronu nie jest tym samym co leczenie uzależnienia.

Detoks oznacza pomoc w bezpiecznym przejściu przez etap odstawienia, stabilizacji snu, organizmu i stanu psychicznego. Może być potrzebny, gdy po odstawieniu pojawiają się silne objawy psychiczne, bezsenność, lęk, pobudzenie, myśli samobójcze albo ryzyko powrotu do substancji już po kilku godzinach lub dniach.

Terapia uzależnienia zaczyna się głębiej. Dotyczy tego, dlaczego osoba wraca do brania, jakie sytuacje uruchamiają głód, jak radzi sobie z emocjami, czym zastępuje narkotyk, jak odbudowuje relacje i jak ma reagować, gdy pojawi się ryzyko nawrotu.

Można to ująć prosto:

Jak wygląda terapia uzależnienia od mefedronu?

W terapii ważna jest nie tylko abstynencja, ale też zrozumienie własnego schematu. U wielu osób mefedron nie jest przypadkową substancją. Bywa powiązany z imprezami, samotnością, seksem, stresem, presją środowiska, pracą nocną, niskim poczuciem własnej wartości albo potrzebą szybkiego odcięcia się od emocji.

Dlatego leczenie powinno obejmować kilka obszarów:

• rozpoznanie mechanizmu głodu,
• naukę przerywania impulsu,
• pracę z nawrotami,
• regulację emocji,
• odbudowę rytmu dnia,
• pracę nad snem i regeneracją,
• zmianę środowiskowych wyzwalaczy,
• terapię indywidualną,
• terapię grupową,
• konsultację psychiatryczną, jeśli są wskazania,
• wsparcie rodziny.

Przy mefedronie bardzo ważna jest też praca nad pamięcią konsekwencji. Po kilku dniach od zjazdu osoba może minimalizować problem i pamiętać głównie „przyjemny początek”, a nie cały koszt: lęk, wstyd, kłamstwa, długi, konflikty, utratę snu i rozpad zaufania.

Komentarz specjalisty

dr Karolina Piątek, kierownik zespołu terapeutycznego Ośrodka NIWA:

„W pracy z osobami uzależnionymi od substancji pobudzających często widzimy, że pacjent nie zgłasza się dlatego, że raz coś zażył. Zgłasza się wtedy, gdy zaczyna rozumieć, że nie potrafi już przewidzieć, gdzie skończy się jedno użycie. W terapii nie chodzi tylko o zakaz brania. Chodzi o rozpoznanie całego mechanizmu: napięcia przed użyciem, decyzji, zaprzeczeń, konsekwencji i momentu, w którym człowiek znowu zaczyna negocjować sam ze sobą”.

Co często wraca w rozmowach z pacjentami?

Pacjenci często mówią:

„Ja nie mam problemu z narkotykami, tylko z imprezami”.

„Biorę tylko wtedy, gdy jestem zmęczony”.

„Najgorszy jest zjazd, ale potem znowu zapominam”.

„Nie umiem bawić się bez tego”.

„Jak odetnę znajomych, to zostanę sam”.

To są bardzo ważne zdania. Pokazują, że leczenie nie może ograniczać się do hasła „po prostu nie bierz”. Trzeba zbudować realny plan: co robić w weekend, jak odmawiać, jak odbudować sen, jak zmienić kontakty, jak rozpoznawać głód i jak nie wracać do miejsc, które są praktycznie gotowym zaproszeniem do nawrotu.

Kiedy ośrodek stacjonarny może być lepszy niż terapia dochodząca?

Pobyt stacjonarny może być potrzebny, gdy osoba nie potrafi przerwać używania w swoim środowisku, wraca do tych samych ludzi i miejsc, ma ciągi, silne zjazdy psychiczne, objawy lękowe lub depresyjne, konflikty w domu albo coraz większe szkody w pracy i relacjach.

Ośrodek daje coś, czego często brakuje na początku zdrowienia: odcięcie od bodźców, strukturę dnia, stały kontakt z zespołem, terapię grupową, terapię indywidualną i czas na uspokojenie układu nerwowego.

To nie jest cudowne rozwiązanie „za kogoś”. To warunki, w których łatwiej zatrzymać chaos i zacząć pracować nad zmianą.

Ośrodek Terapii Uzależnień NIWA

Ośrodek Terapii i Leczenia Uzależnień NIWA to kameralny ośrodek w Wilczkowicach pod Krakowem, w Małopolsce. Prowadzimy stacjonarną terapię uzależnień dla osób z całej Polski oraz Polaków mieszkających za granicą.

Program obejmuje terapię indywidualną, terapię grupową, strukturę dnia, pracę zespołu terapeutycznego oraz elementy podejścia CBT i TSR. Ważną częścią pobytu jest przygotowanie do życia po terapii: rozpoznawanie ryzyka nawrotu, plan dalszego wsparcia i praca nad tym, co pacjent zrobi po wyjściu z ośrodka.

W NIWIE prowadzimy też wsparcie dla rodzin i bliskich osób uzależnionych. Przy uzależnieniu od mefedronu rodzina często potrzebuje pomocy tak samo jak pacjent — nie po to, żeby przejąć kontrolę nad dorosłą osobą, ale żeby przestać działać w chaosie, lęku i ciągłym gaszeniu pożarów.