Ile trwa leczenie uzależnień?

Od czego zależy czas leczenia uzależnień?

Czas leczenia uzależnień zależy przede wszystkim od tego, co rozumiemy przez leczenie. Jeśli ktoś pyta o detoks, mówimy o zabezpieczeniu organizmu po odstawieniu substancji. Jeśli pyta o terapię stacjonarną, chodzi o intensywny program w ośrodku. Jeśli pyta o zdrowienie, mówimy o dłuższym procesie zmiany codziennego funkcjonowania.

W leczeniu uzależnień ważne jest więc nie tylko pytanie „ile dni?”, ale też „jaki etap?” i „jaki cel?”. Inny czas będzie potrzebny na ocenę medyczną, inny na przejście przez objawy odstawienne, inny na psychoterapię, a jeszcze inny na utrwalenie zmiany po zakończeniu intensywnego programu.

Rodzaj uzależnienia

Czas leczenia może zależeć od rodzaju uzależnienia. Inaczej wygląda praca z uzależnieniem od alkoholu, inaczej od narkotyków, leków, hazardu albo zachowań behawioralnych.

Nie chodzi tylko o substancję lub zachowanie. Ważne jest też to, jak długo problem trwa, jak bardzo wpłynął na życie pacjenta i czy pojawiły się szkody zdrowotne, rodzinne, finansowe albo zawodowe.

Przykładowo osoba, która wcześnie zauważa problem i zgłasza się po pomoc, może potrzebować innej ścieżki niż pacjent po wielu nawrotach, detoksach i próbach samodzielnego przerwania używania.

Objawy odstawienne i bezpieczeństwo medyczne

Jeśli pacjent ma objawy odstawienne, czas leczenia zaczyna się od pytania o bezpieczeństwo. W takiej sytuacji pierwszym etapem może być pomoc medyczna lub detoks, a dopiero potem psychoterapia.

Niepokojące objawy to między innymi drżenie, potliwość, bezsenność, lęk, nudności, wysokie ciśnienie, kołatanie serca, omamy, splątanie, drgawki, utrata przytomności albo podejrzenie przedawkowania.

Szczególnej ostrożności wymaga alkohol, benzodiazepiny, opioidy, leki nasenne, leki uspokajające oraz mieszanie alkoholu z lekami lub narkotykami. W takich sytuacjach nie należy samodzielnie decydować o odstawieniu.

Różnicę między leczeniem medycznym a psychoterapią szerzej omawia tekst detoks a terapia uzależnień.

Stopień zaawansowania problemu

Im bardziej utrwalony jest mechanizm uzależnienia, tym zwykle więcej czasu potrzeba na zmianę. Nie chodzi tylko o to, jak długo ktoś pije, bierze, gra albo nadużywa leków. Ważne jest też to, jak bardzo nałóg wszedł w codzienne życie.

Znaczenie mają między innymi:

• utrata kontroli,
• powtarzające się nawroty,
• ukrywanie problemu,
• szkody w rodzinie,
• problemy w pracy,
• zadłużenie,
• konflikty,
• izolacja,
• silny wstyd,
• brak rytmu dnia,
• brak wsparcia po terapii,
• wcześniejsze nieudane próby leczenia.

Im więcej takich czynników, tym większe ryzyko, że krótka pomoc będzie niewystarczająca.

Wybrana forma pomocy

Czas leczenia zależy też od formy. Konsultacja trwa inaczej niż poradnia. Poradnia inaczej niż oddział dzienny. Ośrodek stacjonarny inaczej niż dalsze wsparcie po zakończeniu programu.

Najprościej można to uporządkować tak:

• konsultacja — pierwszy krok i ocena sytuacji,
• detoks — etap medyczny, jeśli jest potrzebny,
• poradnia — regularna pomoc bez wyjazdu z domu,
• oddział dzienny — intensywniejszy program w ciągu dnia,
• ośrodek stacjonarny — kilkutygodniowy pobyt i codzienna terapia,
• dalsze wsparcie — kontynuacja po intensywnym etapie.

Szerzej opisuje to artykuł o tym, jakie są formy leczenia uzależnień.

Motywacja i gotowość pacjenta

Czas leczenia zależy również od tego, jak pacjent wchodzi w proces. Nie trzeba mieć idealnej motywacji od pierwszego dnia. Wiele osób zaczyna terapię z lękiem, oporem, wstydem albo ambiwalencją.

Ale ważne jest, czy pacjent stopniowo zaczyna mówić prawdę, przyjmować informacje zwrotne, uczestniczyć w zajęciach, rozumieć konsekwencje i brać odpowiedzialność za zmianę.

Jeśli ktoś traktuje terapię tylko jako przerwę od problemu, pobyt w ośrodku może minąć, ale mechanizm pozostanie. Jeśli pacjent naprawdę pracuje, nawet kilka tygodni intensywnej terapii może stać się mocnym początkiem dalszej zmiany.

Wsparcie po terapii

Leczenie nie powinno kończyć się w dniu wyjścia z ośrodka albo po ostatniej sesji. Utrzymanie zmiany wymaga dalszego planu.

Po terapii ważne są:

• grupa wsparcia,
• poradnia,
• terapia indywidualna,
• kontakt z terapeutą,
• plan nawrotowy,
• rytm dnia,
• sen,
• praca,
• rodzina,
• ograniczenie wyzwalaczy,
• szybkie reagowanie na kryzys.

Bez dalszego wsparcia nawet dobrze przepracowany program może być trudny do utrzymania w codziennym życiu.

Ile trwają poszczególne etapy leczenia?

Nie da się odpowiedzialnie ustalić jednej długości leczenia dla każdego pacjenta, ale można opisać orientacyjnie, jak wyglądają poszczególne etapy. To pomaga rodzinie i pacjentowi zrozumieć, że „leczenie” nie zawsze oznacza jeden konkretny pobyt.

Pierwsza konsultacja

Pierwsza konsultacja może trwać jedną rozmowę albo kilka spotkań. Jej celem jest rozpoznanie sytuacji i ustalenie, co dalej.

Podczas konsultacji sprawdza się:

• czego dotyczy problem,
• kiedy było ostatnie użycie,
• czy są objawy odstawienne,
• czy pacjent przyjmuje leki,
• czy były wcześniejsze terapie,
• czy są nawroty,
• czy występują objawy psychiczne,
• czy dom jest bezpieczny,
• czy potrzebny jest detoks,
• czy wystarczy poradnia,
• czy potrzebny jest ośrodek stacjonarny.

Czasem po jednej rozmowie wiadomo, że trzeba pilnie skontaktować się z lekarzem. Czasem można zaplanować terapię. Czasem potrzebna jest rozmowa z rodziną.

Detoks

Detoks, jeśli jest potrzebny, jest etapem medycznym. Jego długość zależy od substancji, stanu pacjenta, objawów odstawiennych, chorób współistniejących i ryzyka powikłań.

Nie powinno się traktować detoksu jako pełnego leczenia uzależnienia. Detoks może pomóc bezpiecznie przejść przez odstawienie, ale nie uczy życia bez nałogu.

Po detoksie nadal potrzebna może być psychoterapia, praca nad nawrotami i plan dalszego zdrowienia.

Poradnia leczenia uzależnień

Terapia w poradni może trwać wiele tygodni lub miesięcy. Pacjent mieszka w domu i regularnie uczestniczy w spotkaniach. Może to być terapia indywidualna, grupowa, konsultacje rodzinne albo psychoedukacja.

Poradnia może wystarczyć, jeśli pacjent jest stabilny, potrafi utrzymać zmianę między spotkaniami i nie potrzebuje całodobowego odcięcia od środowiska.

Jeśli jednak po każdej sesji wraca do używania, odwołuje spotkania, ukrywa problem albo stale przegrywa z wyzwalaczami w domu, trzeba rozważyć intensywniejszą formę pomocy.

Oddział dzienny

Oddział dzienny jest bardziej intensywny niż poradnia. Pacjent uczestniczy w programie w ciągu dnia, ale wraca na noc do domu. Czas programu zależy od placówki i kwalifikacji.

Ta forma może być dobra, gdy pacjent potrzebuje regularnej struktury, ale nie wymaga całodobowego pobytu.

Ograniczeniem jest to, że wieczorem wraca do swojego środowiska. Jeśli właśnie dom, samotność, praca, telefon, dostęp do substancji albo konflikty rodzinne nasilają ryzyko nawrotu, oddział dzienny może nie wystarczyć.

Terapia stacjonarna

Terapia stacjonarna zwykle trwa kilka tygodni i jest intensywniejsza niż poradnia. Pacjent mieszka w ośrodku i uczestniczy w codziennym programie terapeutycznym.

W praktyce kilkutygodniowy pobyt może być pierwszym mocnym etapem zatrzymania uzależnienia. Daje strukturę dnia, terapię grupową, terapię indywidualną, psychoedukację, ograniczenie bodźców i pracę nad nawrotami.

Nie oznacza to jednak, że po kilku tygodniach temat uzależnienia znika. Pobyt stacjonarny ma pomóc rozpocząć zmianę, uporządkować mechanizmy i przygotować pacjenta do dalszego zdrowienia.

Cały proces od pierwszej rozmowy do planu po terapii szerzej opisuje tekst jak wygląda leczenie uzależnień krok po kroku.

Dalsze wsparcie po terapii

Dalsze wsparcie po terapii może trwać miesiące, a czasem dłużej. Nie zawsze musi być intensywne, ale powinno być regularne i dopasowane do sytuacji pacjenta.

Może obejmować:

• grupę wsparcia,
• terapię indywidualną,
• poradnię,
• spotkania dla bliskich,
• kontakt kontrolny,
• plan nawrotowy,
• pracę nad rutyną,
• korektę planu, gdy pojawiają się trudności.

To etap, który często decyduje o tym, czy zmiana utrzyma się w realnym życiu.

Czy krótkie leczenie uzależnień wystarczy?

Krótkie leczenie może być ważnym początkiem, ale nie zawsze wystarcza. Wszystko zależy od tego, co wydarzy się w trakcie terapii i co pacjent zrobi po jej zakończeniu.

Nie chodzi o samą liczbę dni. Chodzi o jakość pracy, poziom szczerości, rozpoznanie mechanizmów, przygotowanie planu i dalsze wsparcie.

Kilka tygodni może zatrzymać chaos

Kilkutygodniowa terapia stacjonarna może być bardzo ważna, bo pozwala zatrzymać chaos. Pacjent wychodzi z dotychczasowego środowiska, ma stały rytm dnia i codzienny kontakt z terapią.

W tym czasie może:

• zobaczyć skalę problemu,
• nazwać mechanizmy,
• rozpoznać wyzwalacze,
• zacząć mówić prawdę,
• pracować w grupie,
• odbywać rozmowy indywidualne,
• przygotować plan po terapii,
• zrozumieć, jak wygląda nawrót.

To często dużo więcej niż kolejna samotna próba „od poniedziałku”.

Kilka tygodni nie zawsze rozwiązuje wieloletni problem

Jeśli uzależnienie rozwijało się latami, kilka tygodni nie powinno być traktowane jako pełne zakończenie zdrowienia. To raczej intensywny początek.

Po wyjściu z ośrodka wracają:

• praca,
• dom,
• rodzina,
• stres,
• pieniądze,
• samotność,
• dawne miejsca,
• dawne kontakty,
• telefon,
• wolne wieczory,
• konflikty,
• zmęczenie,
• głód,
• poczucie „już mam kontrolę”.

Dlatego tak ważny jest dalszy plan. Bez niego pacjent może wrócić do starego rytmu, nawet jeśli w ośrodku funkcjonował dobrze.

Dłuższe leczenie może być potrzebne przy nawrotach

Dłuższa terapia lub kontynuacja wsparcia może być potrzebna, gdy pacjent ma za sobą wiele nawrotów, wcześniejsze nieudane leczenie, silne wyzwalacze, trudną sytuację domową, choroby współistniejące albo uzależnienie od kilku substancji.

Nie oznacza to, że osoba jest „gorsza” albo „trudniejsza”. Oznacza, że potrzebuje pomocy dopasowanej do poziomu ryzyka.

W leczeniu uzależnień zmiana planu nie jest porażką. Jeśli krótsza forma nie wystarczyła, trzeba szukać bardziej adekwatnej.

Nie każdy potrzebuje najdłuższej formy

Z drugiej strony nie każda osoba potrzebuje najdłuższego leczenia. Jeśli problem jest wcześniej zauważony, pacjent jest stabilny, ma wsparcie i pracuje regularnie, poradnia albo krótszy program może być wystarczający.

Nie ma sensu wybierać najintensywniejszej formy tylko dlatego, że brzmi poważniej. Pomoc powinna być dobrana do potrzeb, a nie do lęku rodziny.

Najważniejszy jest plan po leczeniu

Nawet najlepszy program może nie wystarczyć, jeśli po nim nie ma planu.

Po zakończeniu terapii warto wiedzieć:

• gdzie pacjent zgłosi się po dalszą pomoc,
• jak często będzie korzystał ze wsparcia,
• co zrobi przy głodzie,
• kogo poinformuje o ryzyku nawrotu,
• jak zmieni rytm dnia,
• czego będzie unikał,
• jak rodzina ma reagować,
• co zrobić po złamaniu zasad,
• kiedy wrócić do specjalisty.

Czas leczenia nie kończy się więc wyłącznie w kalendarzu. Liczy się to, czy pacjent ma realny sposób utrzymania zmiany.

Kiedy trzeba wydłużyć albo zmienić leczenie?

Leczenie może wymagać wydłużenia lub zmiany, gdy:

• pacjent nie mówi prawdy,
• używa w trakcie terapii,
• pojawiają się silne nawroty,
• objawy psychiczne się nasilają,
• rodzina jest w kryzysie,
• pacjent nie ma gdzie wrócić,
• dom jest miejscem wysokiego ryzyka,
• wcześniejsze formy nie działały,
• po terapii nie ma żadnego planu wsparcia.

W takich sytuacjach lepiej zmienić plan niż udawać, że sam upływ czasu wystarczy.

Komentarz specjalisty

„Pacjenci i rodziny często pytają, ile dni wystarczy, żeby wyleczyć uzależnienie. Odpowiedź zależy od tego, o jakim etapie mówimy. Detoks zabezpiecza organizm, terapia pomaga zrozumieć mechanizm, a dalsze wsparcie pomaga utrzymać zmianę po powrocie do życia. Sama liczba dni nie jest najważniejsza. Najważniejsze jest to, czy pacjent po leczeniu ma realny plan i potrafi z niego korzystać.”

dr Karolina Piątek
specjalistka psychoterapii uzależnień, kierownik zespołu terapeutycznego Ośrodka NIWA

Ile trwa leczenie w Ośrodku NIWA?

Ośrodek NIWA prowadzi stacjonarną psychoterapię uzależnień dla osób dorosłych w kameralnych warunkach, w Wilczkowicach pod Krakowem. Długość pobytu zależy od kwalifikacji, rodzaju problemu, bezpieczeństwa pacjenta i potrzeb terapeutycznych.

W praktyce program stacjonarny ma charakter kilkutygodniowy. Przy części uzależnień podstawowy etap może trwać 28 dni, a przy bardziej złożonych problemach, nawrotach lub uzależnieniach wymagających dłuższej pracy program może być dłuższy. Ostateczny czas pobytu warto omówić podczas kwalifikacji, bo sama liczba dni nie powinna być ważniejsza niż bezpieczeństwo i sens terapii.

Program w Ośrodku NIWA obejmuje terapię indywidualną, terapię grupową, psychoedukację, elementy TSR i CBT, warsztaty, trening umiejętności społecznych, film terapeutyczny oraz pracę nad nawrotami i codziennymi schematami. Grupy są kameralne, zwykle do około 10 osób.

Pierwszy dzień obejmuje przyjęcie, kwalifikację, konsultację internistyczną i wprowadzenie do zasad pobytu. Telefon i elektronika są w depozycie przez pierwsze 5 dni. Pacjent ma możliwość kontaktu raz dziennie, a po 5 dniach telefon jest zwracany.

W cenie pobytu uwzględnione są między innymi konsultacja psychiatryczna, konsultacja internistyczna, podstawowe badania laboratoryjne i masaż raz w tygodniu. W trakcie pobytu pacjent może otrzymać L4 na cały okres terapii. W środy o godzinie 18:00 odbywają się grupy wsparcia, równolegle także dla bliskich.

Jeśli pacjent ma objawy odstawienne, jest w czynnym ciągu, miesza alkohol z lekami, ma drgawki, omamy, psychozę, utratę przytomności albo ciężki stan somatyczny, najpierw potrzebna może być pomoc medyczna lub detoks.

Jeśli stan jest stabilny, a problem wymaga intensywnej psychoterapii w strukturze ośrodka, można omówić, czy właściwym krokiem będzie terapia uzależnień w Ośrodku NIWA.