12 Kroków Anonimowych Alkoholików (AA)

Czym jest program 12 kroków AA?

Program 12 kroków powstał we wspólnocie Anonimowych Alkoholików. Jego sens nie polega tylko na tym, żeby „nie pić”. Chodzi też o uczciwe zobaczenie, co alkohol zrobił z życiem człowieka, z relacjami, z odpowiedzialnością, z emocjami i z codziennym funkcjonowaniem.

W dużym uproszczeniu 12 kroków prowadzi przez kilka ważnych tematów:

przyznanie, że alkohol stał się problemem,
uznanie, że samokontrola nie wystarcza,
szukanie wsparcia większego niż własna silna wola,
uczciwe spojrzenie na siebie,
nazwanie błędów i krzywd,
gotowość do zmiany,
naprawianie relacji tam, gdzie to możliwe,
codzienną pracę nad sobą,
pomaganie innym osobom uzależnionym.

Nie będę tu przepisywać pełnej treści 12 kroków słowo w słowo. Najlepiej czytać je w oficjalnych materiałach AA.

W tym artykule ważniejsze jest co innego: zrozumienie, jak ten program może działać w praktyce.

Bo dla osoby uzależnionej od alkoholu największym problemem często nie jest brak wiedzy, że alkohol szkodzi.

Wielu ludzi to wie.

Problem polega na tym, że mimo tej wiedzy alkohol wraca.

Ktoś obiecuje poprawę.
Potem znowu pije.
Potem przeprasza.
Potem próbuje sam.
Potem znowu traci kontrolę.
Potem mówi: „tym razem naprawdę”.

12 kroków zaczynają się od zatrzymania tej gry z samym sobą.

Od przyznania, że alkohol stał się silniejszy niż obietnice.

To dla wielu osób bardzo trudne. Ale często właśnie od tego zaczyna się realna zmiana.

Jeśli chcesz szerzej sprawdzić, jak wygląda problem uzależnienia, zobacz artykuł: leczenie alkoholizmu.

Czym są mityngi AA?

Mityng AA to spotkanie osób, które mają problem z alkoholem albo chcą utrzymać trzeźwość. Nie jest to terapia prowadzona przez terapeutę. Nie jest to konsultacja medyczna. Nie jest to wykład.

To spotkanie wspólnoty.

Ludzie mówią o swoim doświadczeniu. O piciu. O nawrotach. O wstydzie. O bezsilności. O trzeźwieniu. O tym, co im pomaga, a co prowadziło z powrotem do alkoholu.

Dla kogoś z zewnątrz może to brzmieć zwyczajnie.

Ale dla osoby, która przez lata ukrywała picie, kłamała, udawała, minimalizowała albo słyszała tylko pretensje, takie spotkanie może być przełomem.

Nagle okazuje się, że nie jest jedyna.

Że ktoś inny też chował butelki.
Też obiecywał.
Też bał się telefonu po piciu.
Też tracił zaufanie rodziny.
Też zaczynał od słów: „ja jeszcze nie mam takiego problemu”.

W AA często mocne jest nie samo „doradzanie”, ale rozpoznanie siebie w historii drugiego człowieka.

Czy 12 kroków są religijne?

To jedno z częstych pytań.

Program AA ma język duchowy. Pojawia się w nim pojęcie Siły Wyższej i Boga rozumianego na swój sposób. Dla niektórych osób to jest naturalne i pomocne. Dla innych — trudne albo odpychające.

Warto powiedzieć uczciwie: nie każdemu ten język będzie pasował od razu.

Nie oznacza to jednak, że każda osoba korzystająca z AA musi rozumieć program w identyczny sposób. Wiele osób traktuje duchowość szerzej: jako uznanie, że sama silna wola nie wystarcza, że potrzebna jest wspólnota, pokora, uczciwość i oparcie poza własnym chaosem.

Dla jednych będzie to wiara.
Dla innych grupa.
Dla innych zasady programu.
Dla innych fakt, że nie muszą już udawać samowystarczalności.

Jeśli ktoś ma opór wobec języka duchowego, warto o tym porozmawiać, a nie od razu przekreślać całą formę wsparcia. Ale warto też uszanować, że nie każda metoda pasuje każdemu.

Leczenie uzależnienia nie powinno być oparte na przymusowym dopasowaniu człowieka do jednej drogi.

Ważne jest, żeby człowiek realnie przestał pić i miał wsparcie, które pomaga mu utrzymać zmianę.

Komu mogą pomóc 12 kroków?

12 kroków mogą pomagać szczególnie osobom, które potrzebują stałego kontaktu z ludźmi rozumiejącymi problem alkoholu.

To ważne, bo po terapii albo po pierwszym okresie abstynencji człowiek często wraca do tego samego świata.

Ta sama praca.
Ten sam stres.
Te same sklepy.
Te same konflikty.
Te same samotne wieczory.
Te same myśli: „może jedno piwo nic nie zmieni”.

Mityngi mogą być wtedy kotwicą.

Miejscem, gdzie nie trzeba tłumaczyć od początku, dlaczego „jedno” bywa niebezpieczne. Miejscem, gdzie można usłyszeć historie ludzi, którzy byli krok od nawrotu. Miejscem, gdzie ktoś powie: „też tak miałem, zadzwoń zanim wypijesz”.

AA może być szczególnie pomocne, gdy osoba:

• chce utrzymać abstynencję,
• potrzebuje regularnego wsparcia,
• czuje się samotna w trzeźwieniu,
• wraca z terapii i boi się nawrotu,
• ma za sobą wiele obietnic poprawy,
• potrzebuje rozmawiać z ludźmi po podobnych doświadczeniach,
• chce pracować nad sobą dalej, nie tylko „nie pić”.

Nie każdy odnajdzie się w AA. I to też trzeba powiedzieć spokojnie.

Dla części osób lepszym początkiem będzie terapia indywidualna. Dla innych terapia grupowa. Dla jeszcze innych pobyt w ośrodku. Czasem potrzebne jest leczenie psychiatryczne, konsultacja lekarska, detoks medyczny albo pomoc w kryzysie.

AA może być bardzo ważną częścią tej drogi, ale nie musi być jej jedynym elementem.

12 kroków a terapia uzależnienia

To rozróżnienie jest kluczowe.

AA nie jest tym samym co terapia uzależnienia.

Na mityngu spotykają się osoby z doświadczeniem picia i trzeźwienia. W terapii pracuje się z terapeutą, programem terapeutycznym, mechanizmami uzależnienia, emocjami, nawrotami, relacjami, rodziną i konkretnym planem zmiany.

Jedno nie musi wykluczać drugiego.

Dla wielu osób najlepsze jest połączenie kilku form wsparcia.

Terapia pomaga zrozumieć mechanizmy.
AA pomaga utrzymywać codzienny kontakt z trzeźwiejącą wspólnotą.
Lekarz pomaga ocenić bezpieczeństwo zdrowotne.
Rodzina może uczyć się granic.
Plan po terapii pomaga nie wrócić do starego życia bez przygotowania.

Problem zaczyna się wtedy, gdy ktoś traktuje jedną formę pomocy jako wymówkę, żeby nie korzystać z innej.

Na przykład:

„Chodzę na AA, więc nie potrzebuję terapii”, choć ciągle wracam do picia.
Albo: „Byłem na terapii, więc nie potrzebuję żadnego wsparcia po wyjściu”.
Albo: „Sam sobie poradzę”, choć historia pokazuje coś innego.

W uzależnieniu warto patrzeć nie na deklaracje, tylko na efekty.

Czy alkohol się zatrzymał?
Czy człowiek bierze odpowiedzialność?
Czy ma plan na głód alkoholowy?
Czy wie, co zrobi przy nawrocie?
Czy odbudowuje relacje?
Czy przestaje ukrywać problem?
Czy nie zostaje sam?

Jeśli chcesz zobaczyć, jak wygląda praca terapeutyczna, przeczytaj: terapia alkoholowa — jak wygląda.

Kiedy samo AA może nie wystarczyć?

Samo AA może nie wystarczyć, jeśli sytuacja jest poważna medycznie, psychicznie albo rodzinnie.

Szczególnie gdy pojawiają się:

• ciągi alkoholowe,
• silne objawy odstawienne,
• drgawki po alkoholu lub po odstawieniu,
• majaczenie,
• omamy lub urojenia,
• myśli samobójcze,
• agresja w domu,
• przemoc,
• ciężka depresja,
• choroby wątroby, trzustki lub serca,
• łączenie alkoholu z lekami,
• wielokrotne nawroty,
• brak możliwości utrzymania abstynencji w domu.

W takich sytuacjach potrzebna może być pomoc lekarska, psychiatryczna, terapeutyczna albo stacjonarna.

To nie znaczy, że AA jest złe.

To znaczy, że problem może wymagać szerszego wsparcia.

Jeśli ktoś ma objawy odstawienne, nie powinien samodzielnie „przechodzić przez to na mityngach”. Przy długim i intensywnym piciu odstawienie alkoholu może być niebezpieczne i wymagać oceny medycznej.

Jeśli w domu jest przemoc, najpierw trzeba zadbać o bezpieczeństwo osób krzywdzonych.

Jeśli są myśli samobójcze albo zagrożenie życia, trzeba szukać pilnej pomocy.

Program 12 kroków może być częścią zdrowienia, ale nie powinien zastępować ratowania życia i zdrowia.

Czy rodzina też może korzystać ze wsparcia?

Tak. I często powinna.

Uzależnienie od alkoholu bardzo mocno dotyka bliskich. Rodzina żyje w napięciu, niepewności, złości, wstydzie, nadziei i rozczarowaniu. Czasem przez lata próbuje kontrolować picie, ukrywać problem albo ratować osobę uzależnioną przed konsekwencjami.

Bliscy też potrzebują miejsca, w którym mogą przestać udawać.

Dla rodzin istnieją grupy wsparcia i formy pomocy, które pomagają zrozumieć uzależnienie, współuzależnienie, granice i własne potrzeby. Warto z nich korzystać niezależnie od tego, czy osoba pijąca już chce się leczyć.

Bo rodzina nie musi czekać na decyzję osoby uzależnionej, żeby zacząć szukać pomocy dla siebie.

Jeśli ten temat dotyczy Twojej sytuacji, zobacz też: jak pomóc osobie uzależnionej od alkoholu oraz jak postępować z alkoholikiem.

Komentarz specjalisty

„AA może być bardzo ważnym wsparciem dla osób trzeźwiejących, zwłaszcza po zakończeniu terapii albo w momentach ryzyka nawrotu. Warto jednak pamiętać, że mityng nie zastępuje diagnozy, leczenia medycznego ani terapii, jeśli osoba jest w poważnym kryzysie. Najlepsza pomoc to często połączenie kilku elementów: leczenia, terapii, wsparcia grupowego i planu dalszego trzeźwienia.”
— dr Karolina Piątek, kierownik zespołu terapeutycznego Ośrodka Terapii Uzależnień NIWA

Jak mądrze korzystać z AA w zdrowieniu?

Najprościej: regularnie i uczciwie.

Nie tylko wtedy, gdy jest bardzo źle. Nie tylko po nawrocie. Nie tylko po awanturze w domu.

Wiele osób potrzebuje stałości. Tak samo jak w terapii, ważny jest rytm. Jeśli mityngi mają pomagać, nie mogą być tylko alarmem po kryzysie. Mogą stać się częścią planu trzeźwienia.

W praktyce pomocne może być:

wybranie stałych mityngów,
poznanie osób trzeźwiejących dłużej,
rozmowa ze sponsorem, jeśli ktoś chce pracować programem,
łączenie AA z terapią,
mówienie prawdy o nawrotach,
nieizolowanie się,
wracanie na mityng po potknięciu, zamiast znikać ze wstydu.

Największym wrogiem zdrowienia często jest samotność połączona z przekonaniem: „już wiem, co robić”.

Uzależnienie lubi izolację.

Dlatego wspólnota może być tak cenna.

AA po terapii stacjonarnej

Po terapii stacjonarnej wiele osób wraca do domu z jasnym planem: nie pić, chodzić na terapię, unikać ryzykownych sytuacji, dbać o rytm dnia, rozmawiać z bliskimi.

Tylko że po kilku tygodniach codzienność zaczyna naciskać.

Praca.
Zmęczenie.
Konflikty.
Samotność.
Stare znajomości.
Myśl: „już jest dobrze”.

Wtedy AA może być ważnym punktem oparcia.

Nie jako dowód, że terapia „nie wystarczyła”. Raczej jako dalszy ciąg dbania o trzeźwość.

Tak jak ktoś po leczeniu choroby przewlekłej nadal chodzi na kontrole, tak osoba po terapii uzależnienia często potrzebuje dalszego wsparcia. Mityngi mogą być jednym z jego elementów.

W Ośrodku Terapii Uzależnień NIWA dużo uwagi poświęcamy temu, co dzieje się po terapii. Sama abstynencja w ośrodku to nie wszystko. Ważne jest przygotowanie planu na powrót do życia poza ośrodkiem: do domu, pracy, relacji i sytuacji, które wcześniej uruchamiały picie.

Kiedy warto rozważyć leczenie, a nie tylko mityngi?

Warto rozważyć leczenie, jeśli alkohol regularnie wraca mimo prób zatrzymania go.

Zwłaszcza jeśli pojawiają się ciągi, utrata kontroli, objawy odstawienne, konflikty, problemy w pracy, cierpienie rodziny, agresja, kłamstwa, ukrywanie picia albo kolejne obietnice bez zmiany.

Wtedy samo „pójdę na mityng” może być za mało, jeśli za tym nie idzie realna decyzja o pracy nad uzależnieniem.

W Ośrodku Terapii Uzależnień NIWA prowadzimy stacjonarną terapię uzależnień dla osób dorosłych. Pracujemy w kameralnych warunkach, w małych grupach, z terapią indywidualną i grupową. Korzystamy między innymi z podejścia CBT i TSR. Ważna jest dla nas także praca nad nawrotem, głodem alkoholowym, odpowiedzialnością i planem dalszego trzeźwienia po wyjściu z ośrodka.

NIWA znajduje się w Wilczkowicach, blisko Krakowa.

Więcej o naszej pracy znajdziesz na stronie: terapia uzależnień oraz na stronie głównej: Ośrodek Leczenia Uzależnień NIWA.

Podsumowanie

12 Kroków Anonimowych Alkoholików to ważny program wsparcia dla wielu osób uzależnionych od alkoholu. Pomaga zobaczyć bezsilność wobec picia, pracować nad sobą, korzystać ze wspólnoty i nie zostawać samemu w trzeźwieniu.

Nie jest jednak jedyną drogą i nie zawsze wystarcza.

Przy poważnym uzależnieniu, nawrotach, objawach odstawiennych, kryzysach psychicznych, przemocy albo braku możliwości zatrzymania picia potrzebna może być terapia, konsultacja lekarska albo pobyt w ośrodku.

AA najlepiej traktować jako część większego planu zdrowienia.

Nie zamiast wszystkiego.
Tylko razem z tym, co naprawdę pomaga utrzymać trzeźwość.