Pierwsza rozmowa rodziny z ośrodkiem terapii uzależnień — jak wygląda?

Kiedy rodzina najczęściej dzwoni do ośrodka?

Rodzina zwykle dzwoni wtedy, gdy wcześniejsze sposoby przestały działać.

Były rozmowy.
Były prośby.
Były obietnice.
Było „od jutra przestanę”.
Było ukrywanie problemu przed dziećmi, pracą albo rodziną.
Czasem były też wcześniejsze terapie, detoks, pobyty w szpitalu, grupy wsparcia albo próby samodzielnego odstawienia.

Pierwszy telefon często pojawia się nie dlatego, że rodzina „dopiero zauważyła problem”. Częściej dlatego, że zauważa go od dawna, ale nie wie już, co robić dalej.

Bliscy dzwonią w różnych sytuacjach:

• gdy osoba pije, bierze narkotyki, nadużywa leków albo gra hazardowo,
• gdy wrócił nawrót po wcześniejszej terapii,
• gdy osoba uzależniona zaprzecza problemowi,
• gdy rodzina nie wie, jak rozmawiać bez kłótni,
• gdy pojawiają się długi, kłamstwa, manipulacje albo znikanie z domu,
• gdy w domu są dzieci i napięcie zaczyna wpływać na całą rodzinę,
• gdy osoba uzależniona mówi, że „może by pojechała”, ale nie robi kolejnego kroku,
• gdy bliscy chcą sprawdzić, czy ośrodek stacjonarny w ogóle ma sens.

Taki telefon może być pierwszym kontaktem z pomocą. Nie musi być od razu decyzją.

Jeśli rodzina czuje, że sama jest już przeciążona, dobrym punktem wyjścia może być także wsparcie dla rodzin osób uzależnionych. Czasem to bliscy jako pierwsi potrzebują uporządkować sytuację.

Czy rodzina może zadzwonić, jeśli osoba uzależniona nie chce pomocy?

Tak. Rodzina może zadzwonić i porozmawiać o sytuacji, nawet jeśli osoba uzależniona jeszcze odmawia leczenia.

To nie oznacza, że ośrodek przyjmie kogoś „za plecami” albo bez zgody. W większości przypadków dorosła osoba musi sama wyrazić zgodę na leczenie i udział w terapii. Ale bliscy mogą wcześniej zapytać, co robić, jak rozmawiać, czego nie brać na siebie i kiedy potrzebna jest pilniejsza forma pomocy.

To bardzo ważne, bo rodziny często czekają na moment, w którym osoba uzależniona sama powie: „chcę leczenia”. Czasem ten moment przychodzi. Czasem nie przychodzi długo.

W tym czasie rodzina nie musi stać w miejscu.

Może sprawdzić możliwości.
Może przygotować rozmowę.
Może ustalić granice.
Może dowiedzieć się, kiedy ośrodek jest właściwym miejscem, a kiedy najpierw potrzebny jest lekarz, detoks albo pomoc kryzysowa.

Jeśli osoba uzależniona odmawia leczenia, pomocny może być tekst osoba uzależniona nie chce pomocy — co może zrobić rodzina.

Czy pierwszy telefon zobowiązuje do przyjęcia?

Nie powinien.

Pierwsza rozmowa ma przede wszystkim pomóc rozeznać sytuację. Rodzina może zapytać, jak wygląda terapia, jakie są warunki przyjęcia, co trzeba przygotować i czy dana osoba w ogóle kwalifikuje się do pobytu w ośrodku.

Czasem po rozmowie rodzina wie, że trzeba zrobić kolejny krok. Czasem okazuje się, że najpierw potrzebna jest konsultacja lekarska. Czasem potrzebny jest detoks. Czasem lepsza będzie poradnia, oddział dzienny albo rozmowa dla bliskich.

Ważne, żeby nie traktować pierwszego telefonu jak podpisania decyzji. To raczej początek porządkowania sytuacji.

O co może zapytać ośrodek podczas pierwszej rozmowy?

Ośrodek nie pyta po to, żeby oceniać rodzinę. Pyta po to, żeby zrozumieć sytuację i sprawdzić, jaki rodzaj pomocy może być bezpieczny.

Najczęściej pojawiają się pytania o kilka obszarów.

Kto potrzebuje pomocy?
Czy to osoba dorosła?
Z jakim problemem się zmaga?
Czy chodzi o alkohol, narkotyki, leki, hazard, uzależnienie behawioralne albo uzależnienie mieszane?
Jak długo trwa problem?
Czy były wcześniejsze próby leczenia?
Czy osoba jest teraz pod wpływem?
Czy występują objawy odstawienne?
Czy pojawia się przemoc, psychoza, myśli samobójcze albo zagrożenie dla dzieci?
Czy osoba zgadza się na rozmowę o terapii?
Czy rodzina wie, czego oczekuje od ośrodka?

Nie trzeba znać odpowiedzi na wszystko.

Czasem rodzina mówi: „nie wiem dokładnie, ile bierze”, „nie znam wszystkich długów”, „nie wiem, czy miesza leki z alkoholem”, „nie wiem, czy to już uzależnienie”. To też jest informacja. Pokazuje, że sytuacja wymaga ostrożnego rozeznania.

Najważniejsze są fakty, nie idealna historia

Bliscy często próbują opowiedzieć wszystko od początku. Całą historię związku, rodziny, dzieciństwa, poprzednich terapii, kłótni i obietnic.

To zrozumiałe, ale w pierwszej rozmowie najważniejsze są fakty, które pomagają ocenić, co zrobić teraz.

Warto przygotować kilka prostych informacji:

• kto ma problem i ile ma lat,
• z czym jest największy kłopot,
• czy osoba używa alkoholu, narkotyków, leków, gra hazardowo albo ma inne zachowanie nałogowe,
• czy obecnie jest trzeźwa,
• czy występują objawy odstawienne,
• czy była wcześniej w terapii lub na detoksie,
• czy ma kontakt z lekarzem, psychiatrą albo terapeutą,
• czy w domu są dzieci,
• czy pojawia się przemoc, groźby, psychoza albo ryzyko samobójcze,
• czy osoba zgadza się na leczenie,
• czego rodzina najbardziej się boi.

To wystarczy, żeby zacząć rozmowę.

Jeśli rodzina planuje rozmowę z osobą uzależnioną przed kontaktem z ośrodkiem, warto wcześniej przeczytać jak przygotować się do rozmowy z osobą uzależnioną. Dobrze przygotowana rozmowa często jest krótsza, spokojniejsza i mniej chaotyczna.

Kiedy ośrodek może powiedzieć: najpierw lekarz albo detoks?

To bardzo ważne.

Ośrodek terapii uzależnień nie zawsze jest pierwszym miejscem pomocy. Czasem przed terapią stacjonarną potrzebne jest zabezpieczenie medyczne.

Może tak być, gdy osoba:

• jest w ciągu alkoholowym lub narkotykowym,
• ma silne objawy odstawienne,
• jest po przedawkowaniu,
• miesza alkohol, narkotyki i leki,
• ma psychozę, omamy, silną paranoję albo utratę kontaktu z rzeczywistością,
• ma myśli samobójcze,
• jest w stanie ostrego kryzysu psychicznego,
• wymaga pilnej diagnostyki lub leczenia szpitalnego.

W takiej sytuacji odpowiedzialna rozmowa nie polega na tym, żeby za wszelką cenę „przyjąć do ośrodka”. Najpierw trzeba ocenić bezpieczeństwo.

Terapia jest ważna, ale nie zastępuje detoksykacji, leczenia szpitalnego ani pilnej pomocy medycznej, jeśli stan zdrowia tego wymaga.

Jak rodzina może przygotować się do pierwszej rozmowy?

Nie trzeba przygotowywać dokumentów i całej historii życia. Wystarczy spokojnie zebrać najważniejsze informacje.

Najlepiej zapisać je wcześniej. W stresie łatwo zapomnieć o rzeczach, które są ważne.

Rodzina może przygotować:

• krótki opis problemu,
• informacje o substancjach lub zachowaniach,
• czas trwania problemu,
• wcześniejsze leczenie,
• aktualny stan osoby,
• informacje o lekach, jeśli są przyjmowane,
• najważniejsze zagrożenia,
• pytania o pobyt, terapię i warunki przyjęcia,
• własne obawy.

Warto też ustalić, kto dzwoni. Czasem lepiej, żeby rozmowę prowadziła osoba, która jest w stanie mówić spokojniej. Nie dlatego, że emocje są złe. Tylko dlatego, że w pierwszej rozmowie ważne jest zebranie faktów.

Jakie pytania warto zadać ośrodkowi?

Rodzina może zapytać między innymi:

Czy w tej sytuacji terapia stacjonarna ma sens?
Czy osoba musi być po detoksie?
Jak wygląda kwalifikacja do przyjęcia?
Czy potrzebne są dokumenty medyczne?
Jak wygląda dzień w ośrodku?
Czy są konsultacje lekarskie?
Czy rodzina może mieć kontakt z terapeutą?
Jak wygląda wsparcie dla bliskich?
Co zrobić, jeśli osoba uzależniona waha się albo odmawia?
Jak przygotować się do przyjazdu?
Jakie są przeciwwskazania do pobytu?
Co zabrać, a czego nie zabierać?

W Ośrodku NIWA praktyczne informacje warto sprawdzić także na stronie warunki przyjęcia. To pomaga rodzinie zobaczyć, co jest potrzebne przed rozpoczęciem pobytu.

Czego nie trzeba robić przed pierwszym telefonem?

Nie trzeba mieć pewności, że to już „najgorszy moment”.

Nie trzeba znać diagnozy.
Nie trzeba mieć zgody osoby uzależnionej na samą rozmowę informacyjną.
Nie trzeba układać idealnego planu.
Nie trzeba udowadniać, że problem jest „wystarczająco poważny”.
Nie trzeba czekać, aż rodzina będzie całkowicie zgodna.
Nie trzeba znać wszystkich odpowiedzi.

Wystarczy powiedzieć prawdę: „nie wiemy, co robić dalej”.

To często jest dobry początek.

Co może wydarzyć się po pierwszej rozmowie?

Po pierwszej rozmowie możliwych jest kilka kierunków.

Czasem rodzina umawia dalszy kontakt już z osobą uzależnioną.
Czasem trzeba najpierw porozmawiać z lekarzem.
Czasem potrzebna jest detoksykacja.
Czasem osoba uzależniona musi sama zadzwonić i potwierdzić gotowość.
Czasem rodzina dostaje wskazówki, jak rozmawiać i czego nie robić.
Czasem pojawia się decyzja o przyjeździe do ośrodka.
Czasem okazuje się, że na ten moment właściwsza będzie inna forma pomocy.

To nie jest porażka. To dobór pomocy do sytuacji.

Nie każda osoba od razu kwalifikuje się do pobytu. Nie każda forma pomocy jest dobra dla każdego momentu. Przy uzależnieniach ważne są: bezpieczeństwo, stan zdrowia, zgoda osoby, rodzaj problemu, sytuacja rodzinna i realna gotowość do pracy.

Jeśli właściwym kierunkiem okaże się pobyt stacjonarny, rodzina może sprawdzić, jak wygląda terapia uzależnień w Ośrodku NIWA i na czym polega uporządkowany proces leczenia.

Co jeśli osoba uzależniona zmienia zdanie?

To częste.

Jednego dnia mówi: „pojadę”.
Drugiego mówi: „nie ma mowy”.
Po kłótni zgadza się na terapię.
Po kilku godzinach twierdzi, że rodzina przesadza.
Po kryzysie obiecuje zmianę.
Gdy robi się spokojniej, wycofuje decyzję.

Rodzina może czuć ogromną frustrację. Ale w uzależnieniu ambiwalencja jest częsta. Człowiek może jednocześnie wiedzieć, że problem istnieje, i bardzo bać się leczenia.

Warto wtedy nie zaczynać od kolejnej wielogodzinnej kłótni. Lepiej wrócić do faktów i granic.

„Nie mogę podjąć tej decyzji za ciebie, ale nie będę dalej udawać, że problemu nie ma”.

„Jeśli chcesz rozmawiać o terapii, możemy zadzwonić razem”.

„Jeśli odmawiasz pomocy, ja i tak będę szukać wsparcia dla siebie”.

„Nie będę już ukrywać kolejnych konsekwencji”.

To nie jest zmuszanie. To zatrzymanie starego schematu.

Co jeśli rodzina chce pomóc, ale nie wie, czy ośrodek to dobry moment?

Wtedy warto właśnie zadzwonić.

Pierwsza rozmowa może pomóc odróżnić, czy w danym momencie potrzebna jest:

• terapia stacjonarna,
• konsultacja rodzinna,
• detoks,
• psychiatra,
• lekarz internista,
• poradnia leczenia uzależnień,
• interwencja kryzysowa,
• wsparcie dla bliskich,
• leczenie nawrotowe,
• inna forma pomocy.

Rodzina nie musi sama układać całego systemu.

W Ośrodku NIWA często pierwsza rozmowa nie zaczyna się od pytania: „kiedy przyjazd?”. Często zaczyna się od pytania: „co się dzieje i czy teraz jest bezpiecznie?”.

Komentarz specjalisty

„Pierwsza rozmowa rodziny z ośrodkiem często odbywa się w dużym napięciu. Bliscy chcą pomóc, ale boją się, że powiedzą coś źle, że osoba uzależniona się obrazi albo że problem okaże się za trudny. W praktyce najważniejsze jest spokojne nazwanie faktów. Rodzina nie musi mieć gotowego rozwiązania. Wystarczy, że zaczyna szukać pomocy i przestaje zostawać z problemem sama.”

dr Karolina Piątek
Kierownik zespołu terapeutycznego Ośrodka NIWA

Jak może pomóc Ośrodek NIWA?

Ośrodek NIWA pracuje z osobami dorosłymi uzależnionymi oraz ich bliskimi. Pierwszy kontakt z rodziną często służy uporządkowaniu sytuacji: z czym zmaga się osoba uzależniona, czy potrzebuje terapii stacjonarnej, czy najpierw konieczna jest pomoc medyczna, czy rodzina potrzebuje wsparcia w rozmowie i granicach.

NIWA prowadzi stacjonarną terapię uzależnień dla osób dorosłych w kameralnych warunkach blisko Krakowa. Program obejmuje terapię indywidualną, grupową, konsultacje lekarskie oraz wsparcie dla rodzin. Ważne jest nie tylko rozpoczęcie terapii, ale też odpowiedzialne sprawdzenie, czy dana forma pomocy jest bezpieczna i adekwatna do sytuacji.

Jeśli rodzina nie wie, czy to już moment na ośrodek, można skontaktować się z NIWĄ i spokojnie omówić możliwe dalsze kroki.