Czy Xanax uzależnia? Objawy, ryzyko i sygnały ostrzegawcze

Czy Xanax uzależnia i dlaczego trzeba uważać?

Xanax to nazwa handlowa leku. Substancją czynną jest alprazolam.

Alprazolam należy do benzodiazepin. Leki z tej grupy mogą zmniejszać lęk, napięcie i pobudzenie. U części pacjentów są pomocne, zwłaszcza w ostrych stanach lękowych.

Ale mają też drugą stronę.

Działają szybko. Dają ulgę. A szybka ulga bywa ryzykowna, jeśli człowiek zaczyna traktować tabletkę jako jedyny sposób poradzenia sobie z napięciem.

Na początku może to wyglądać tak:

„Wezmę, bo dziś mam wyjątkowo trudny dzień.”
„Bez tego nie zasnę.”
„Nie dam rady iść do pracy bez tabletki.”
„Lekarz przepisał, więc to nie może być problem.”

I właśnie dlatego uzależnienie od leków bywa trudne do zauważenia.

To nie jest sytuacja, w której od razu widać chaos. Często osoba dalej pracuje, rozmawia, prowadzi dom, odbiera telefony i wygląda na „ogarniętą”.

Tylko coraz częściej potrzebuje tabletki, żeby w ogóle tak funkcjonować.

Zależność fizyczna a uzależnienie psychiczne

Warto rozdzielić dwie rzeczy.

Zależność fizyczna oznacza, że organizm przyzwyczaił się do leku. Gdy dawka zostaje zmniejszona albo lek znika, mogą pojawić się objawy odstawienne.

Uzależnienie psychiczne oznacza, że lek zaczyna pełnić ważną funkcję emocjonalną. Staje się sposobem na lęk, stres, sen, rozmowy, konflikty, samotność albo codzienne napięcie.

Wtedy osoba nie bierze go już tylko dlatego, że tak ustalono z lekarzem.

Bierze, bo boi się, co stanie się bez tabletki.

To bardzo ważna różnica. Ktoś może mieć zależność fizyczną po dłuższym leczeniu, ale nie musi mieć pełnego uzależnienia. Może też być odwrotnie: ktoś zaczyna nadużywać leku, bo psychicznie nie wyobraża sobie dnia bez niego.

Dlatego nie chodzi o łatkę.

Chodzi o ocenę, czy lek nadal jest pod kontrolą, czy zaczyna kontrolować człowieka.

Kiedy ryzyko uzależnienia od Xanaxu rośnie?

Ryzyko jest większe, gdy:

• lek jest stosowany dłużej, niż zalecił lekarz,
• dawka jest zwiększana samodzielnie,
• Xanax jest brany „na zapas”,
• osoba bierze lek nie tylko na lęk, ale też na sen, emocje, konflikty albo trudne rozmowy,
• lek jest łączony z alkoholem,
• lek jest łączony z innymi substancjami uspokajającymi,
• osoba zdobywa recepty z kilku źródeł,
• w przeszłości występowało uzależnienie od alkoholu, narkotyków lub leków,
• rodzina widzi zmianę, ale osoba zaprzecza problemowi.

W praktyce częstym sygnałem jest też myśl:
„Mam wszystko pod kontrolą, ale muszę mieć tabletki przy sobie.”

To już warto potraktować poważnie.

Objawy uzależnienia od Xanaxu — co powinno zaniepokoić?

Nie każda osoba przyjmująca Xanax jest uzależniona.

Ale są sygnały, których nie warto tłumaczyć tylko stresem.

Lęk przed brakiem leku

Osoba sprawdza, ile tabletek zostało. Pilnuje opakowania. Denerwuje się, gdy lek się kończy.

Czasem niepokój pojawia się nie dlatego, że coś się wydarzyło.

Pojawia się dlatego, że „nie ma tabletki pod ręką”.

To częsty moment graniczny.

Branie inaczej, niż zalecił lekarz

Niepokojące może być:

• zwiększanie dawki,
• branie częściej,
• dzielenie tabletek „po swojemu”,
• branie leku bez aktualnej konsultacji,
• korzystanie z tabletek od kogoś innego,
• ukrywanie przed lekarzem, ile leku naprawdę się przyjmuje.

Szczególnie ryzykowne jest łączenie Xanaxu z alkoholem.

To połączenie może nasilać działanie uspokajające i zwiększać zagrożenie dla zdrowia.

Tabletka jako sposób na wszystko

To jeden z ważniejszych sygnałów.

Kłótnia? Tabletka.
Stres w pracy? Tabletka.
Bezsenność? Tabletka.
Trudna rozmowa? Tabletka.
Lęk przed wyjściem z domu? Tabletka.

Z czasem psychika uczy się prostego schematu: napięcie znika dopiero po leku.

Wtedy człowiek coraz mniej ufa sobie. Coraz bardziej ufa tabletce.

Objawy po pominięciu dawki

Po zmniejszeniu dawki albo przerwie mogą pojawić się m.in.:

• nasilony lęk,
• bezsenność,
• drażliwość,
• niepokój,
• napięcie,
• potliwość,
• drżenie,
• kołatanie serca,
• pogorszenie nastroju,
• silna potrzeba ponownego wzięcia leku.

To nie jest jeszcze miejsce na samodzielne kombinowanie z dawkami.

Xanaxu nie powinno się odstawiać nagle bez konsultacji z lekarzem. Przy benzodiazepinach objawy odstawienne mogą być poważne.

Ukrywanie problemu przed bliskimi

Bliscy często zauważają zmianę wcześniej.

Mówią:

„On twierdzi, że bierze zgodnie z zaleceniem, ale coś się nie zgadza.”
„Nie wiemy, ile tych tabletek naprawdę jest.”
„Jak nie weźmie, robi się nerwowy.”
„Zaczęła pić alkohol i brać leki.”
„Lekarz chyba nie wie, jak to wygląda w domu.”

To są trudne rozmowy.

Bo Xanax jest lekiem. A skoro jest lekiem, rodzinie czasem głupio powiedzieć: „boimy się, że to uzależnienie”.

Ale lek też może być nadużywany.

I lek też może stać się częścią mechanizmu uzależnienia.

Co często wraca w rozmowach z rodzinami?

W rozmowach z rodzinami często nie pada od razu słowo „uzależnienie”.

Częściej pojawia się chaos.

Ktoś mówi, że osoba bliska „dziwnie funkcjonuje”. Że raz jest senna, raz napięta. Że lek miał być na chwilę, a trwa to miesiącami. Że bez tabletki pojawia się panika. Że do Xanaxu doszedł alkohol albo inne leki.

Rodzina zwykle ma jeden problem: nie wie, gdzie kończy się leczenie, a gdzie zaczyna się utrata kontroli.

I to jest bardzo ważne pytanie.

Nie chodzi o to, żeby kogoś oskarżyć. Chodzi o to, żeby nie przegapić momentu, w którym potrzebna jest pomoc.

Kiedy szukać pomocy przy problemie z Xanaxem?

Pomocy warto szukać wtedy, gdy lek zaczyna przejmować zbyt dużą rolę w życiu.

Nie trzeba czekać na dramatyczny kryzys.

Szczególnie niepokojące są sytuacje, gdy osoba:

• bierze Xanax mimo szkód,
• nie potrafi zmniejszyć dawki,
• wraca do leku po próbach przerwania,
• łączy lek z alkoholem,
• ukrywa przyjmowanie leku,
• zdobywa recepty z kilku miejsc,
• reaguje złością na rozmowę o tabletkach,
• ma problemy z pamięcią, koncentracją lub funkcjonowaniem,
• traktuje lek jako jedyny sposób poradzenia sobie z emocjami.

W takiej sytuacji warto skonsultować się z lekarzem psychiatrą, psychoterapeutą albo specjalistą psychoterapii uzależnień.

Samo zabranie tabletek nie rozwiązuje problemu.

Samo powiedzenie „przestań brać” też zwykle nie działa.

Jeśli lek stał się sposobem regulowania lęku, napięcia i codziennych emocji, trzeba zająć się nie tylko tabletką. Trzeba zobaczyć, co stoi pod spodem.

Lęk. Bezsenność. Przewlekły stres. Samotność. Alkohol. Inne leki. Nierozwiązane trudności psychiczne.

To dlatego przy problemie z Xanaxem często potrzebna jest szersza pomoc.

Komentarz specjalisty

W przypadku leków uspokajających problem często rozwija się po cichu. Pacjent nie zawsze widzi w tym uzależnienie, bo lek był przepisany przez lekarza. Warto jednak sprawdzić, czy osoba nadal przyjmuje go zgodnie z zaleceniem, czy zaczyna używać go jako głównego sposobu regulowania lęku, napięcia i emocji. To jest moment, w którym potrzebna jest spokojna, profesjonalna ocena sytuacji.

dr Karolina Piątek, kierownik zespołu terapeutycznego Ośrodka NIWA

Jak NIWA patrzy na problem z Xanaxem?

W Ośrodku Terapii Uzależnień NIWA nie patrzymy tylko na sam lek.

Ważne jest nie tylko pytanie: „ile ktoś bierze?”.

Ważne jest też:

• kiedy bierze,
• po co bierze,
• czy lek jest łączony z alkoholem,
• czy osoba ukrywa przyjmowanie,
• czy potrafi przeżyć dzień bez tabletki,
• jak wygląda sen, lęk i napięcie,
• czy rodzina widzi zmianę,
• czy wcześniej były inne uzależnienia.

NIWA znajduje się w Wilczkowicach pod Krakowem, w Małopolsce. Prowadzimy stacjonarną terapię uzależnień dla osób z całej Polski oraz Polaków mieszkających za granicą.

Program obejmuje terapię indywidualną, terapię grupową, strukturę dnia i pracę nad mechanizmami uzależnienia. W pracy korzystamy m.in. z podejścia CBT i TSR.

Więcej o samej terapii można przeczytać tutaj:
terapia uzależnień w Ośrodku NIWA.

Strona główna ośrodka:
Ośrodek Terapii Uzależnień NIWA.

Kiedy rozmowa z rodziną ma sens?

Rodzina często boi się, że rozmową tylko pogorszy sytuację.

Ale milczenie też ma swoją cenę.

Dobrze, gdy rozmowa nie zaczyna się od oskarżeń:

„Jesteś uzależniony.”
„Znowu bierzesz.”
„Okłamujesz wszystkich.”

Lepiej zacząć od konkretu:

„Martwię się, bo widzę, że bez tabletek jesteś bardzo napięty.”
„Nie wiem, ile naprawdę bierzesz, ale widzę, że coś się zmieniło.”
„Boję się połączenia leków z alkoholem.”
„Chciałbym, żebyśmy skonsultowali to z lekarzem albo specjalistą.”

To nie zawsze zadziała od razu.

Ale może przerwać zaprzeczanie.

I może być pierwszym krokiem do pomocy.