Mefedron a psychika — zjazdy, lęk i utrata kontroli

Jak mefedron wpływa na psychikę i dlaczego tak łatwo stracić kontrolę?

Mefedron jest substancją pobudzającą. Może zwiększać aktywność układów neuroprzekaźnikowych związanych m.in. z dopaminą, serotoniną i noradrenaliną. W praktyce użytkownik może odczuwać bardzo silną zmianę stanu psychicznego w krótkim czasie.

Nie trzeba znać neurochemii, żeby zauważyć podstawowy mechanizm:

przed użyciem → zwykły stan

po użyciu → wyraźna nagroda

po spadku działania → dyskomfort

dyskomfort → myśl o kolejnej dawce

I właśnie w tym miejscu może zaczynać się utrata kontroli.

Dlaczego mefedron może być tak mocno „nagradzający”?

Podczas działania mogą pojawić się:

• euforia,
• zwiększona energia,
• większa rozmowność,
• pobudzenie,
• zwiększona pewność siebie,
• większa otwartość społeczna,
• zwiększona potrzeba kontaktu,
• mniejsze odczuwanie zmęczenia,
• ograniczenie apetytu.

Dla osoby, która na co dzień czuje:

• lęk,
• niepewność,
• samotność,
• napięcie,
• zmęczenie,
• pustkę,

zmiana może być bardzo wyraźna.

Substancja zaczyna więc kojarzyć się nie tylko z imprezą.

Może zacząć odpowiadać na konkretne potrzeby psychiczne.

„Po tym łatwiej rozmawiam.”

„Nie stresuję się.”

„W końcu mam energię.”

„Jestem bardziej pewny siebie.”

„Nie myślę o problemach.”

I właśnie dlatego problemu z mefedronem nie da się sprowadzić wyłącznie do pytania:

„Dlaczego po prostu nie przestanie?”

Szerzej o samej substancji, skutkach i uzależnieniu opisuje artykuł uzależnienie od mefedronu — objawy, skutki i leczenie.

Krótkie działanie może sprzyjać dokładaniu kolejnych dawek

Jednym z charakterystycznych problemów zgłaszanych przy syntetycznych katynonach jest kompulsywne ponawianie użycia.

EUDA zwraca uwagę, że w tej grupie substancji opisywane są silny craving, wzrost tolerancji, zależność oraz przedłużające się sesje używania.

W praktyce może wyglądać to bardzo prosto.

Osoba planuje:

„Biorę tylko raz.”

Efekt zaczyna słabnąć.

Pojawia się:

„Jeszcze trochę.”

Potem:

„Jeszcze jedna dawka.”

Następnie:

„Skoro już nie śpię, to dokończę.”

Po kilku godzinach wcześniejszy plan nie ma już większego znaczenia.

To właśnie dlatego utrata kontroli może wydarzyć się już podczas jednej sesji używania.

„Tylko dziś” może zamienić się w długi ciąg

W jednym z badań w grupie użytkowników mefedronu opisywano m.in. dłuższe sesje używania niż w grupie osób używających MDMA oraz większe problemy w okresie dochodzenia do siebie, w tym ze snem, lękiem, cravingiem i paranoją.

Nie oznacza to, że każda osoba będzie reagowała tak samo.

Pokazuje jednak ważny schemat.

Człowiek zaczyna brać wieczorem.

Nie śpi.

Dokłada.

Nad ranem czuje się źle.

Zamiast zakończyć, próbuje poprawić stan kolejną dawką.

Wieczorem nadal nie śpi.

Im dłużej trwa używanie, tym więcej nakłada się na siebie:

• substancja,
• wyczerpanie,
• brak jedzenia,
• brak snu,
• odwodnienie,
• napięcie,
• lęk.

To może bardzo pogorszyć stan psychiczny.

Mefedron może zacząć regulować emocje

To ważny moment w rozwoju problemu.

Na początku:

„Biorę, bo jest impreza.”

Potem:

„Biorę, bo mam ciężki dzień.”

Później:

„Biorę, bo jestem zestresowany.”

„Bo się pokłóciłem.”

„Bo czuję się samotny.”

„Bo nie mam energii.”

„Bo chcę przestać myśleć.”

Substancja staje się sposobem regulowania emocji.

Wtedy życie bez niej może zacząć wydawać się znacznie bardziej płaskie, trudne albo męczące.

Utrata kontroli nie musi oznaczać codziennego brania

To częsty błąd.

Osoba mówi:

„Nie jestem uzależniony, bo nie biorę codziennie.”

Może nawet zrobić kilka tygodni przerwy.

Ale gdy wraca do mefedronu:

• bierze więcej niż chciała,
• nie potrafi zakończyć,
• nie śpi,
• wydaje więcej pieniędzy,
• nie wraca do domu,
• zaniedbuje obowiązki,
• później przeżywa ciężki zjazd.

To nadal może oznaczać poważną utratę kontroli.

Ogólny obraz tego mechanizmu opisujemy także w artykule uzależnienie od narkotyków — objawy, skutki i kiedy szukać pomocy.

Mefedron należy do syntetycznych katynonów

Warto również umieścić mefedron w odpowiednim kontekście.

Nie jest on po prostu „mocniejszą amfetaminą” ani odmianą MDMA.

Należy do grupy syntetycznych katynonów.

Substancje z tej grupy mogą powodować zarówno silne pobudzenie, jak i poważne skutki psychiczne — m.in. niepokój, panikę, paranoję i psychozę. EUDA zwraca uwagę również na kompulsywne wzorce używania części syntetycznych katynonów.

Zjazd po mefedronie — lęk, bezsenność, paranoja i obniżony nastrój

Zjazd po mefedronie to nie tylko zmęczenie po imprezie.

U części osób okres po użyciu może wiązać się z wyraźną zmianą samopoczucia i funkcjonowania psychicznego.

W badaniach obserwacyjnych regularni użytkownicy mefedronu zgłaszali po użyciu m.in. gorszy nastrój, zmęczenie i problemy z funkcjonowaniem; część trudności utrzymywała się przez kilka kolejnych dni.

Jak może wyglądać zjazd?

Może pojawić się:

• skrajne zmęczenie,
• poczucie pustki,
• drażliwość,
• napięcie,
• lęk,
• trudność z koncentracją,
• obniżony nastrój,
• brak przyjemności,
• trudność z zasypianiem mimo zmęczenia,
• nadmierna senność później,
• brak apetytu albo jego rozregulowanie,
• silna potrzeba ponownego użycia.

Osoba może mówić:

„Nic mnie nie cieszy.”

„Mam straszny niepokój.”

„Nie mogę się zebrać.”

„Nie mogę zasnąć.”

„Czuję się fatalnie psychicznie.”

„Chcę tylko coś wziąć, żeby to minęło.”

Ten ostatni element jest szczególnie ważny.

Kolejna dawka może wyglądać jak rozwiązanie zjazdu

Jeżeli mefedron wcześniej dawał energię i poprawiał nastrój, przy zjeździe mózg bardzo szybko podsuwa rozwiązanie:

„Weź jeszcze trochę.”

I rzeczywiście — przez pewien czas człowiek może ponownie poczuć pobudzenie.

Ale nie rozwiązuje to zjazdu.

Odkłada go.

Powstaje mechanizm:

zjazd → kolejna dawka → chwilowa ulga → kolejny spadek → kolejna dawka.

Właśnie w ten sposób pojedyncza noc może przerodzić się w znacznie dłuższą sesję.

Brak snu może bardzo pogarszać stan psychiczny

Mefedron może powodować bezsenność.

Jeżeli używanie trwa długo, dochodzi do tego zwykłe wyczerpanie wynikające z braku snu.

To bardzo ważne, ponieważ długotrwałe niewyspanie samo w sobie pogarsza:

• koncentrację,
• regulowanie emocji,
• kontrolę impulsów,
• ocenę sytuacji,
• tolerancję stresu.

Przy połączeniu pobudzenia, substancji i wielu godzin bez snu mogą pojawić się bardziej niepokojące objawy:

• silna podejrzliwość,
• wrażenie obserwowania,
• błędna interpretacja zachowań innych,
• omamy,
• urojenia.

KCPU wymienia bezsenność, niepokój, urojenia i halucynacje wśród problemów obserwowanych po mefedronie, zwracając uwagę, że część zaburzeń może wiązać się również z brakiem snu.

Lęk po mefedronie

Niepokój może mieć różne nasilenie.

Czasem jest to:

„Mam dziwne napięcie.”

Innym razem:

„Coś złego się wydarzy.”

A czasem pojawia się pełna panika.

Osoba może:

• bardzo szybko oddychać,
• czuć kołatanie serca,
• sprawdzać puls,
• być przekonana, że umiera,
• nie być w stanie usiedzieć,
• ciągle chodzić,
• dzwonić do kolejnych osób,
• bać się zostać sama.

Trzeba pamiętać, że część objawów lękowych może nakładać się na realne objawy somatyczne po stymulancie.

Dlatego silnego bólu w klatce piersiowej, utraty przytomności, ciężkiej duszności czy drgawek nie należy automatycznie tłumaczyć „atakiem paniki”.

Paranoja — kiedy osoba zaczyna wszędzie widzieć zagrożenie

Paranoiczne myśli mogą zaczynać się niewinnie.

„Dlaczego oni tak na mnie patrzą?”

Potem:

„Oni wiedzą, że coś brałem.”

„Ktoś mnie śledzi.”

„Telefon jest kontrolowany.”

„Sąsiedzi mnie obserwują.”

„Rodzina coś przeciwko mnie planuje.”

Im większe pobudzenie i brak snu, tym trudniejsza może być racjonalna ocena sytuacji.

W badaniach dotyczących mefedronu opisywano paranoję zarówno podczas używania, jak i w okresie dochodzenia do siebie.

Kiedy paranoja przechodzi w psychozę?

Nie każda podejrzliwa myśl oznacza psychozę.

Niepokojące jest jednak, gdy osoba:

• ma wyraźne urojenia,
• słyszy głosy,
• widzi rzeczy, których nie ma,
• nie jest w stanie odróżnić własnych przekonań od rzeczywistości,
• zachowuje się bardzo chaotycznie,
• reaguje agresją na wyobrażone zagrożenie,
• całkowicie traci kontakt z otoczeniem.

EUDA opisuje psychozę jako jeden z możliwych poważnych skutków psychicznych syntetycznych katynonów. 

W takim stanie nie należy prowadzić długiej dyskusji:

„Przestań wymyślać.”

„Nikt cię nie śledzi.”

„Ogarnij się.”

Osoba może być głęboko przekonana, że jej doświadczenie jest prawdziwe.

Najważniejsze jest bezpieczeństwo.

Agresja może wynikać z lęku i paranoi

Osoba pobudzona i przekonana, że ktoś jej zagraża, może zachowywać się agresywnie.

Nie zawsze dlatego, że „chce się bić”.

Może próbować bronić się przed zagrożeniem, które w jej odbiorze jest rzeczywiste.

Jeżeli zachowanie staje się niebezpieczne:

• nie należy blokować wyjścia bez potrzeby,
• nie warto prowokować,
• nie warto krzyczeć,
• trzeba zadbać o bezpieczeństwo innych osób.

Jeżeli zagrożenie jest bezpośrednie — należy wezwać pomoc.

Obniżony nastrój po mefedronie

Po okresie silnego pobudzenia może pojawić się przeciwieństwo:

• brak energii,
• apatia,
• smutek,
• pustka,
• poczucie winy,
• wstyd,
• brak motywacji.

W badaniach użytkowników mefedronu obserwowano pogorszenie nastroju i trudniejszy okres powrotu do normalnego funkcjonowania po użyciu.

Nie każdy spadek nastroju oznacza depresję.

Jeżeli jednak pojawiają się myśli:

„Nie chcę żyć.”

„Nie dam rady.”

„Lepiej byłoby, gdyby mnie nie było.”

albo dochodzi do próby samouszkodzenia czy samobójstwa, trzeba potraktować to jako stan wymagający pilnej pomocy.

Zjazd nie powinien być leczony kolejnymi substancjami na własną rękę

Ryzykowny jest schemat:

miałem mefedron → nie mogę zasnąć → wezmę coś uspokajającego → nadal źle się czuję → dołożę alkohol.

Mieszanie narkotyków, alkoholu i leków może zwiększać ryzyko nieprzewidywalnych reakcji.

Jeżeli stan po użyciu jest poważny, bezpieczniejszym rozwiązaniem jest ocena medyczna niż samodzielne „wyciszanie” się kolejnymi środkami.

Jak wygląda regeneracja po zjeździe?

Sen, jedzenie, nawodnienie i odzyskanie rytmu dnia mają znaczenie.

Ale trzeba oddzielić dwie rzeczy:

regenerację organizmu

od

leczenia mechanizmu uzależnienia.

Osoba może po kilku dniach wyglądać dobrze.

Znów pracować.

Jeść.

Spać.

Ćwiczyć.

A po kolejnym telefonie wrócić do identycznego schematu.

Dlatego temat fizycznego dochodzenia do siebie warto czytać razem z artykułem regeneracja organizmu po narkotykach.

Kiedy mefedron zaczyna przejmować kontrolę i kiedy szukać pomocy?

Najważniejsze pytanie nie brzmi:

„Czy mefedron jest zły?”

Osoba, która doświadczyła już wielu konsekwencji, zwykle wie, że może szkodzić.

Prawdziwe pytanie brzmi:

„Dlaczego mimo tej wiedzy znowu wracam?”

Pierwszym sygnałem może być powtarzanie dokładnie tego samego schematu

Przykład:

piątek — używanie,

sobota — kolejne dawki,

niedziela — zjazd,

poniedziałek — „nigdy więcej”,

wtorek — sen i jedzenie,

środa — powrót do funkcjonowania,

kolejny weekend — dokładnie to samo.

Po kilku takich sytuacjach warto przestać oceniać pojedynczy weekend.

Trzeba zobaczyć cały cykl.

„Biorę tylko w weekend” nie zawsze oznacza kontrolę

Jeżeli każdy weekend kończy się:

• przekroczeniem planowanej ilości,
• brakiem snu,
• zniknięciem,
• wydaniem dużych pieniędzy,
• lękiem,
• zjazdem,
• kolejną obietnicą,

to ograniczenie używania do weekendów nie jest mocnym dowodem kontroli.

Podobnie jak osoba uzależniona od alkoholu może nie pić codziennie, tak problem z mefedronem może mieć charakter epizodyczny, ale bardzo intensywny.

Ukrywanie skali używania

Rodzina może słyszeć:

„Wziąłem tylko trochę.”

„To był jeden raz.”

„Nie było ciągu.”

„Wszyscy przesadzają.”

Ale później pojawiają się:

• znikające pieniądze,
• brak snu,
• urwane fragmenty weekendu,
• nieobecność w pracy,
• kolejne wiadomości od znajomych,
• pogorszenie psychiczne.

Nie warto budować oceny wyłącznie na deklaracji.

Więcej ogólnych sygnałów opisuje artykuł objawy brania narkotyków.

Rosnąca tolerancja i potrzeba coraz większej ilości

Wśród problemów opisywanych u osób używających mefedronu występują tolerancja, craving i zaburzona kontrola nad używaniem. W jednym z badań wśród użytkowników ze sceny klubowej szczególnie często raportowano właśnie przymus używania i problemy z kontrolą

W praktyce człowiek zauważa:

„Kiedyś mniej wystarczało.”

Potem kupuje więcej.

Dłużej używa.

Więcej wydaje.

A zjazd robi się coraz bardziej kosztowny psychicznie i życiowo.

Używanie mimo zjazdów, lęku i paranoi

Szczególnie wyraźnym sygnałem problemu jest powrót mimo świadomości szkód.

Osoba już wie, że po mefedronie:

• ma lęki,
• nie śpi,
• jest podejrzliwa,
• cierpi przez kilka dni,
• traci pieniądze,
• kłóci się z bliskimi.

Mimo tego po pewnym czasie ponownie używa.

To bardzo ważna informacja.

Pokazuje, że sama wiedza o konsekwencjach nie wystarcza do kontroli zachowania.

Życie zaczyna kręcić się wokół kolejnej okazji

Pojawia się coraz więcej planowania:

• z kim wyjść,
• gdzie zdobyć,
• ile pieniędzy przygotować,
• co powiedzieć partnerowi,
• jak zwolnić kolejny dzień,
• kiedy będzie można „dojść do siebie”.

To moment, w którym używanie przestaje być pojedynczym wydarzeniem.

Zaczyna wpływać na całe otoczenie.

Jak przestać, jeśli każda próba kończy się powrotem?

Nie wystarczy plan:

„Po prostu więcej nie wezmę.”

Trzeba przeanalizować:

• ludzi,
• miejsca,
• pieniądze,
• imprezy,
• emocje,
• alkohol,
• aplikacje,
• weekendy,
• stres,
• samotność,
• seks,
• sytuacje zawodowe.

Jeżeli wiadomo, że prawie każdy powrót zaczyna się od konkretnego znajomego albo imprezy, dalsze utrzymywanie dokładnie tego samego środowiska bardzo utrudnia zmianę.

Szerzej opisuje to artykuł jak przestać brać narkotyki.

Kiedy potrzebna jest pilna pomoc?

Niektóre objawy nie powinny czekać na zwykłą konsultację terapeutyczną.

Pilnej pomocy wymagają między innymi:

• utrata przytomności,
• drgawki,
• silny ból w klatce piersiowej,
• ciężka duszność,
• objawy udaru,
• bardzo wysoka temperatura z ciężkim stanem ogólnym,
• ciężkie splątanie,
• psychoza,
• omamy i urojenia połączone z niebezpiecznym zachowaniem,
• silna agresja,
• zachowania samobójcze,
• bezpośrednie zagrożenie dla innych.

W sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia lub bezpieczeństwa trzeba zadzwonić pod 112.

Jak wygląda terapia problemu z mefedronem?

W terapii uzależnień nie chodzi wyłącznie o przekazanie pacjentowi informacji:

„Mefedron jest szkodliwy.”

Zwykle wie to już przed rozpoczęciem terapii.

Trzeba odpowiedzieć na pytania:

• co uruchamia pierwszą dawkę?
• dlaczego trudno zakończyć po pierwszej?
• w którym momencie pojawia się głód?
• jaką funkcję pełni substancja?
• co dzieje się na zjeździe?
• jakie emocje poprzedzają powrót?
• jakie środowisko jest związane z używaniem?
• jakie są sytuacje największego ryzyka?

To właśnie tam znajduje się przestrzeń do zmiany.

Trzeba pracować również nad życiem między kolejnymi użyciami

Czasem pacjent skupia się wyłącznie na:

„Nie będę brał.”

Ale pomiędzy kolejnymi użyciami nadal:

• źle śpi,
• nie potrafi odpoczywać,
• nie ma innych sposobów spędzania weekendów,
• ma te same kontakty,
• nie radzi sobie ze stresem,
• używa alkoholu,
• unika trudnych emocji.

Wtedy po kilku tygodniach pojawia się myśl:

„Tym razem sobie poradzę.”

Dlatego terapia powinna obejmować nie tylko sam narkotyk, ale też codzienne funkcjonowanie bez niego.

Jak może pomóc Ośrodek NIWA?

Ośrodek NIWA pracuje z osobami dorosłymi, u których używanie narkotyków zaczęło prowadzić do utraty kontroli i powtarzających się konsekwencji.

Przy problemie z mefedronem szczególnie ważne może być rozpoznanie całego cyklu:

wyzwalacz → pierwsza dawka → dokładanie → brak snu → zjazd → obietnica → poprawa → kolejny wyzwalacz.

W terapii pacjent może pracować nad:

• rozpoznawaniem głodu,
• mechanizmem uzależnienia,
• wyzwalaczami,
• emocjami,
• sytuacjami wysokiego ryzyka,
• zaprzeczaniem,
• relacjami,
• planem dalszego funkcjonowania.

Jeśli dominują ostre objawy psychiatryczne albo poważny stan somatyczny, najważniejsze jest najpierw bezpieczeństwo i odpowiednia pomoc medyczna.

Komentarz specjalisty

„Przy mefedronie często widzimy bardzo charakterystyczny cykl. Pacjent nie musi używać codziennie. Potrafi funkcjonować przez tydzień czy dwa, a później pojawia się wyzwalacz, pierwsza dawka i kolejne decyzje zaczynają wyglądać zupełnie inaczej. Po używaniu przychodzi lęk, brak snu, zjazd i deklaracja, że to już ostatni raz. W terapii interesuje nas przede wszystkim moment dużo wcześniejszy — kiedy i dlaczego zaczyna się proces prowadzący do pierwszej dawki.”

dr Karolina Piątek
specjalistka psychoterapii uzależnień, kierownik zespołu terapeutycznego Ośrodka NIWA